Raporti P�rpjekje-Rezultat, mbetet i pak�naqsh�m

P�rgjat� nj� kohe relativisht t� shkurt�r, MANS ka dal� si nj� nga kritik�t m� t� folur t� rrug�s s� Malit t� Zi drejt tranzicionit, ve�an�risht n� fush�n e privatizimit. Me hap�sir�n q� kan�, a mundet q� OJF-t� t� kontribuojn� n� nj� tranzicion sa m� pak t� dhimbsh�m? �far� ka b�r� MANS p�r k�t� gj� n� t� kaluar�n? Ne mor�m p�rgjigje p�r k�to pyetje nga Vanja Calovi�, Drejtoresh� ekzekutive e MANS. �Padyshim sektori i OJF-ve luan nj� rol t� r�nd�sish�m n� shoq�rin� malazeze. Mjerisht rezultatet aktuale dhe arritjet mbeten te vogla, krahasuar me p�rpjekjet q� kemi investuar ��

Vanja Calovic, Drejtoresh� Ekzekutive e MANS

Nj� person q� v�shtron nga jasht�, a mund t� marr� p�rshtypjen e nj� bashk�punimi disi intensiv mes sektorit t� OJF-ve dhe institucioneve qeveritare? Cili �sht� mendimi juaj? A �sht� kjo nj� perceptim realist?
P�rfshirja e sektorit civil n� zhvillimet e r�nd�sishme shoq�rore ishte v�rtet e pashmangshme. T� ngritur n� nj� nivel prej komunitetit nd�rkomb�tar, ajo p�rfshirje �oi n� nj� situat� n� t� cil�n institucionet shtet�rore u detyruan t� bashk�punonin me OJF-t�, edhe pse n� nivel formal dhe sip�rfaqsor. Vajtuesh�m, eksperienca jon� e shkuar tregon se n� m� t� shumt�n e rasteve, bashk�punimet ishin ngritur me t� asht�quajturat �organizata qeveritare jo-qeveritare�, k�shtu nuk kishte kapacitete ose d�shir� p�r t�u p�rballur me zgjidhje t� ndryshme n� institucionet qeveritare dhe siguroi nj� p�rfaq�sim t� p�rshtatsh�m p�r �target grupin� e tyre formal. Organizata t� tilla p�rdoren p�r kryesisht p�r t� siguruar nj� mbules� �demokratike� p�r shtetin p�rball� organizatave nd�rkombtare dhe p�r t� stimuluar dialogun nd�r sektorial, i cili mbetet n� nivele t� pak�naq�shme n� Mal t� Zi. Nj� shteg tjet�r i p�rdorur rregullisht, p�rfshin punonj�sit zyrtar� n� ngritjen e OJF-ve t� tyre, q� kontribuojn� n� humjen totale t� kuptimit t� rolit t� sektorit civil, nd�rkoh� q� punonjesit e shtetit v�n� veten e tyre n� konflikte interesi t� shumta. N� k�t� m�nyr�, influenca e OJF-ve �sht� kufizuar n� ato ��shtje q� nuk shfaqin rrezik p�r vendim-marr�sit, nd�rkoh� q� p�rpjekje p�r t� diskutuar problemet e korrupsionit, krimit dhe situat�s katastrofike t� ekonomis�, nxjerrin ne pah jo vet�m nj� rezistenc�, por edhe izolim t� OJF-ve q� ngren� k�to ��shtje.

Nj� karakteristik� tjet�r e sektorit joqeveritar malazez, �sht� prania e t� asht�quajturave �organizata qeveritare jo-qeveritare�. Duke ditur an�t e mira e vendimit p�r t� organizuar pun�n e tyre p�rmes OJF-ve, struktura politike gjithashtu abuzojn� dhe shkaktojn� d�me t� pakthyeshme t� imazhit publik p�r sektorin e OJF-ve n� Mal t� Zi. P�rdorimi i OJF-ve p�r t� drejtuar aktivitete politike, si rasti i p�rfshirjes s� t� gjitha l�vizjeve n� ��shtjet e shtet�sis� malazeze, �sht� kund�rshtuar totalisht q� nga k�rkesat baz� t� sektorit civil.

Nga ana tjet�r, ato ak organizata q� v�rtet� punojn� p�r ndryshime dhe investojn� p�rpjekje t� m�dha p�r t� zgjidhur boll�kun e problemeve sociale, jan� styr� n� kufijt� social dhe detyrohen t� vuajn� presionin e p�rditsh�m dhe punojn� n� kushte t� pamundura. Rasti i nism�s civile ndaj p�rmbytjes s� kanionit s� lumit Tara, por edhe shum� nisma vendore� (si p�rpjekje e mir�dokumentuara p�r parandalimin e abuzimeve n� planifikimn dhe zhvillimin urban t� Podgoric�s), tregojn� se institucionet shtet�rore, jo vet�m nuk njohin rolin e v�rtet� t� sektorit civil, por edhe jan� t� pregatitur t� p�rdorin t� gjitha mjetet n�n dispozicion p�r �komunikimin� me organizatat q� nisin ato nisma.

MANS �sht� i mir�njohur n� publik p�r p�rpjekjet e m�dha n� luft�n kund�r korrupsionit. P�rse keni zgjedhur korrupsionin n� fokus t� aktiviteteve tuaja?
Q� n� 2003 MANS kreu nj� v�shtrim disi shterues mbi ��shtjet e varf�ris� n� Mal t� Zi, me q�llim pregatitjen e Kart�s s� Strategjis� p�r Uljen e Varf�ris� (KSUV).k�shillimet, q� p�rfshin� mbi 6000 persona nga i gjithe vendi, p�rcaktuan korrupsionin si nj� nga ��shtjet ky� p�r varf�rin� n� Mal t� Zi. Ndon�se qeveria nuk ia kishte shume iden� rekomandimeve tona n� lidhje me zgjidhjet e mund�shme t� problemit dhe nuk i p�rfshiu ato n� variantin final t� KSUV, MANS vazhdoi aktivitetet e asj, k�shtu q� lufta ndaj korrupsionit hyri n� planin ton� strategjik p�r periudh�n 2005-2008.

Fushata t� ndryshme q� ne kemi zbatuar gjer m� sot trgojn� se qytetar�t kan� shum� pak informacion rreth korrupsionit dhe kuptohet, mbi d�met q� ai shkakton. Qytetar�t zakonisht e dallojn� korrupsionin p�rmes atyre sektor�ve dhe institucioneve ku korrupsioni �sht� n� nivele t� ul�ta, por gjithnj� i pranish�m, nd�rsa niveli dhe shfaqja e korrupsionit n� pro�eset e m�dha t� tranzicionit, si privatizimi, mbeten nj� terra incognita p�r pjes�n m� t� madhe t� publikut.

MANS ka ndjekur pro�esin e privatizimit p�r m�se nj� vit, me synimin q� t� �ekspozoje� privatizimin malazez dhe t�u ofroj� qytetar�ve nj� pamje ndryshe nga ajo zyrtare. Nj� problem i madh n� k�t� drejtim dhe n� luften kund�r korrupsionit n� p�rgjith�si, shtrihet n� faktin s� Mali i Zi �sht� i vetmi vend n� rajon ku mongon ligji i duhur p�r qsjen e lir� n� informim. Tani q� Korporata e Trajtimit t� Aluminit � me vler� p�r pjes�n m� t� madhe t� GDP-s�, Telekomi dhe disa kapacitete t� tjera industriale, ��shtja �sht� cili �sht� p�rdorimi i nj� ligji t� till�, duke pasur nd�r mend q� privatizimi u krye n� munges� totale t� transparenc�s, gje q� krijoi nj� terren pjellor p�r korrupsionin n� nivelin m� t� lart�.

Nj� fush� tjet�r e interesit ton�, ve�an�risht p�rsa i p�rket korrupsionit, �sht� sistemi i planifikimit dhe zhvillimit urban n� Mal t� Zi. Nd�rtimi �sht� nj� nga deg�t e rralla t� ekonomis� q� ka njohur nj� rritje t� vazhdueshme gjat� k�tyre viteve q� kan� kaluar. Investimet n� prona t� patund�shme dhe nd�rtimi i bizneseve t� m�dha dhe komplekseve t� banimit �sht� nj� rrug� e shkelqyer p�r t� pastruar parat� e pista dhe p�r ti k�thyer ato n� pr�esin financiar ligjor, dhe �investitor�t� ndihmohen nga fakti q� aty nuk ka kontrolle p�r transaksionet ose origjin�n dhe pron�sin� e aseteve. Rezultati i atij zhvillimi t� �boomit� urban jan� m� t� dukshme n� Podgoric�, duke shkaktuar munges�n e hap�sirave ku mund t� nd�rtohen nd�rtesa t� reja.

MANS s� fundmi ka p�rfunduar v�shtrimin dy vje�ar mbi korrupsionin, i pasqyruar n� broshur�n �Korrupsioni n� Planifikimin dhe Zhvillimin Hapesinor: Studim Rasti � Mali i Zi�, q� p�rfshin 43 studime individuale t� rasteve t� korrupsionit dhe abuzimit t� pushtetit. Ne kemi d�rguar publikimin n� zyr�n e Prokurorit t� P�rgjithsh�m dhe duke pasur parasysh se �do rast �sht� i mir�mb�shtetur dhe me prova t� mjaftueshme dhe dokumente, kjo sipas ligjit, ne mund t� presim prej prokurorit q� t� nis� hetimin mbi nj� num�r rastesh. N�se ky �sht� n� t� v�rtet� nj� shtet ligjor, n� do ta shohim nga ky shembull.

MANS njihet nga publiku si nj� nga ato pak OJF q� nuk hezitojn� t� shfaqin pozicionin e tyre dhe mbajn� qendrim t� fort� n� komunikimin me zyrtar�t qeveritar�. Ku e merrni informacionin tuaj dhe a ka krijuar puna juaj e kaluar probleme n� pun�n e p�rdit�shme, financimet?
N�se ju p�rpiqni t� hapni disa ��shtje si korrupsioni, konflikti i interesit, privatizimi jo transparent, n� nj� shoq�ri si ajo malazeze, puna juaj �sht� m�se e sigurt� q� do t� �t�rheq� v�mendjen e autoritetve shtet�rore. P�r mom�ntin MANS nuk ka probleme madhore, nd�rkoh� ne p�rpiqemi t� pranojm� problemet m� t� vogla, duke i konsideruar ato si fakte jete n� shoq�rin� n� t� cil�n jetojm�. Megjith�at�, ka ende individ� dhe institucione q� :nuk kuptojn� at� �ka ne b�jm� dhe pse ne e bejm� at�, ve�an�risht n� kuptimin e konflikteve t� interesit t� zyrtar�ve publik, duke pasur n� mendje q� njer�zit k�tu i marrin gj�rat shum� personalisht.

N� kuptimin e informimit ne kemi p�r shembull burimet e informacionit � ne jemi pyetur rreth k�saj v�rtet shum�. Informacioni zakonisht vjen nga qytetar�t q� jan� t� pa k�naqur nga gjendja e tanishme n� shoq�ri, t� cil�t na japin n� shpresat q� ka disa potenciale p�r ndryshim ne Mal t� Zi. N� fillim t� k�tij viti, MANS ngriti nj� linj� telefonike SOS, p�r viktimat e korrupsonit, e cila d�shmoi t� isht� nj� l�vizje e shk�lqyer, konsideruar faktin q� ne kemi marr� plot informacion t� p�rdorsh�m prej asaj linje. Institucionet nga ana e tyre mund t� jen� nj� burim i r�nd�sish�m informimi, p.sh.fyr�sit e bilbilave t� cil�t punojn� atje dhe kan� qasje n� informacione t� r�nd�sishme.

P�rsa i p�rket financimeve, nj� nga parimet tona �sht� t� mos k�rkojm� kurr� fonde/grante n� nivel lokal dhe bashkiak, p.sh.fondet dhe buxhetet e financuara me parat� e taksapagues�ve. Nj� pjes� e mir� e k�rkimit ton� mbi korrupsionin dhe konfliktin e interesave �sht� b�r� mbi baza vullnetare, p�r t� parandaluar mund�sin� e ndikimeve t� jashtme mbi t� dh�nat dhe pozicionimin ton�.

Cila �sht� pamja juaj p�r pozicionin e sektorit joqeveritar malazez n� t� ardhmen?
Duke krahasuar sektorin e OJF-ve n� Mal t� Zi n� vitet 1990 dhe sot, edhe pesimisti m� i madh do t� konkludoj� q� nj� progres i r�nd�sish�m �sht� b�r�. Thuajse nuk ka hap�sir� t� jet�s sociale n� vend pa p�rfshirjen joqeveritare, ose si zbatues aktivitetesh i pavarur oso si partner i institucioneve shtet�rore. N�se shikojm� t� gjitha arritjet e sektorit t� OJF-ve n� tranzicionin malazez,i cili nuk �sht� burim optimizmi, ne mund t� konkludojm� q� me p�rjashtime t� ve�anta, ndikimi i sektorit t� OJF-ve ishte thuajse jo i pranish�m, nisur nga numri prej mbi 3000 OJF t� pranishme n� vend, t� pakt�n formalisht.

Njohja e vlerave dhe kapaciteteve t� sektorit jo qeveritar, sikurse edhe kuptimi dhe njohja e plot� e rilit t� tij n� pro�esin e tranzicionit, �sht� thjesht hapi fillestar drejt strukturimit demokratik t� shoq�ris� malazeze. Ndon�se kund�r d�shir�s, Mali i Zi dot duhet t� nis� t� shfryt�zoj� potencialet njer�zire dhe dijen e sektorit t� OJF-ve dhe ta pranoj� at� si nj� partner t� barabart�.

Komentet e p�rdoruesve

Nuk ka komente.