Ndotja e ajrit nga automjetet

07 N�ntor 2005

Jo rrall� her� n� kronika televizive apo n� gazeta jepen ndotjet e ajrit n� qytetet tona e vecan�risht p�r TR. �sht� e v�rtet� q� ndotjet e ajrit me shkak l�vizjen e automjeteve �sht� e lart� dhe se e shprehur n� mg/m� aj�r p�r 2004 mesatarisht p�r 5 pika t� matjes p�r TR �sht� : SO2 16, NOX 34, Ozoni 100, Pb 0.2 bloza (PM10) 66 dhe pluhuri (LGS) 370 ose t� shprehura kundrejt normave t� lejuara sipas OBSH disa her� m� t� lart�. Ndotja n� vlera absolute sipas Institutit t� Sh�ndetit Publik p�r Tiran�n me nj� shtrirje af�r 31 km� e shprehur n� ton rezulton SO2 ~ 2450 ton, NOx ~ 12570 ton, CO ~ 8360 ton, Hidrokarbure t� padjegura af�r 14500 ton, dhe se kjo ndotje p�rb�n rrezik serioz p�r sh�ndetin, sepse p�rvec t� tjerash shoq�rohet me efekte kancerogjene. Kjo �sht� gjendja ; Faktor�t q� shkaktojn� k�t� ndotje jan� disa:

Nje nga rruget e Tiranes

1. Gjendja e rrug�ve t� brendeshme n�p�r lagje si dhe rrug�t kryesore. Megjithat� �sht� b�r� nj� pun� e madhe n� drejtim t� asfaltimit t� rrug�ve e shesheve brenda lagjeve dhe n� rrug�t kryesore akoma ka shum� p�r t� b�r�, Por ajo q� duhet theksuar �sht� cil�sia e projekteve dhe cil�sia e zbatimit t� tyre nga firmat fituese t� tenderave.

Ka raste q� n� projekte shfryt�zohen keq pjerr�sit� e terrenit ku b�hen punime duke i dh�n� me shum� r�nd�si kanalizimeve, nga ku kur projekti realizohet mania p�r t� kursyer atje ku nuk duhet , kanalet b�hen me pjerr�si m� t� vog�l, si dhe cil�sia e keqe e punimeve b�jn� q� shkarkimet t� jen� t� bllokuara para dor�zimit t� punimeve dhe sipasoj� n� raste reshjesh kemi mbushje me uje t� shesheve, kryq�zimeve, rrug�ve etj. E p�r pasoj� p�rvec bllokimeve n� trafik kemi dhe mbushje me balt� e m� von� me pluhura.

2. Cil�sia e keqe e e asfaltimit si dhe prania e ujit b�jn� q� jet�gjat�sia e asfalteve t� shkurtohet saq� pa mbaruar rikonstruksioni i rrug�ve rib�hen p�r asfaltim rrug�t e asfaltuara disa vite me par� � pra pluhurat i kemi t� pashmangshme n� t� gjitha rrug�t.

P�rvec pluhurave rrug�t jasht� standartit b�jn� q� shpejt�sia e l�vizjes automjeteve t� jet� m� e ul�t se ajo e lejuara- faktor q� shoq�rohet me r�ndes� t� trafikut si dhe tejndotje nga gazet e cliruara nga automjetet.

3. Punimet n� rrug� q� n� projekt planifikohen me afate t� gjata � megjith�se nuk ka argumente teknike q� t� planifikohen me afate me t� shkurtra. Pra hapen punimet dhe q�ndrojn� t� hapura p�r nj� koh� t� gjat�, mesa duket �k�rkohet� q� n�p�rmjet pluhrosjes apo baltosjes p�r nj� koh� t� gjat� t�ju thuhet qytetar�ve q� po punon X apo Y.

4. Nr. i madh i automjeteve n� qarkullim: Tirana sot num�ron af�r 95 000 automjete n� qarkullim dhe se konsumon 25- 30% t� sasis� karburantit q� konsumon gjith� vendi apo af�rsisht 800 T/dit�. Pra sasia e gazeve q� clirohet n� rrug�t e kryeqytetit n� kushtet q� dit�t me er� jan� t� pak�ta, si dhe dit�t n�n ndikimin e presionit t� ul�t jan� t� shumta tregojn� m� s� miri ndotjen e kryeqytetit.

Vitin e kaluar n� prag t� miratimit t� p/buxhetit u miratua, ligji p�r taks� t� diferencuar midis automjeteve t� reja dhe t� vjetra, midis atyre q� p�rdorin banzin� e atyre q� p�rdorin gazoil, u vun� masa shtr�nguese n� drejtim t� standarteve t� karburanteve. N� koh�n kur u diskutua ky projekt ligj jam shprehur publikisht se pluhurat n� qytetet tona nuk krijohen vet�m nga makinat e vjetra por dhe nga t� rejat sepse mbi k�to rrug�, sheshe e parkingje kalojn� si t� vjetrat ashtu dhe t� rejat. P�rsa i p�rket gazrave t� djegies kuptohet q� ato jan� produkt i cil�sis� s� l�nd�s djeg�se n� radh� t� par� dhe se nj� l�nd� djeg�se me squfur apo me plumb do t� prodhoj� (nxjerr�) gaze me squfur dhe me plumb si t� digjet n� makin� t� re ashtu dhe n� t� vjet�r. Nga ana tjet�r duhet t� b�j t� ditur se n� stukturat e Ministris� s� Transportit funksionon kontrolli periodik i automjeteve si p�r pjes�t gjenerike ashtu dhe p�r funksionimin e motorrit. N�se nuk b�het djegia e plot�, drejtuesve t� automjeteve nuk u jepet e drejta p�r t� qarkulluar, natyrisht edhe vet� poseduesit e automjeteve p�r arsye ekonomike nuk qarkullojn� pa e riparuar motorrin. Sa m� sip�r kemi theksuar se mbitaksimi p�r importin e makinave t� p�rdorura ka efekte negative n� v�shtir�simin e l�vizjes s� njer�zve, n� uljen e pun�simit n� sektorin e serviseve, n� uljen e skrapit t� lir� si vend etj.

N� k�t� mes dua t� shtoj se rritja e taks�s importit t� makinave t� vjetra nuk p�rmir�soj asgj� vet�m se p�rkeq�soi varf�roi m� tej bler�sit e k�tyre automjeteve n� kushtet q� posedimi i nj� automjeti �sht� b�r� domosdoshm�ri.
Lind pyetja pse? � sepse me politik�n e ndjekur nga qeveria dhe Bashkia TR, ku sh�rbimi urban shihet si nj� gj� pa vler� deri n� at� shkall� q� u tjet�rsua ky sh�rbim nga publik u kthye n� privat dhe se i tille i prirur nga ligji themelor i ekonomis� kapitaliste fitimi � Ky sh�rbim nuk �sht� m� sh�rbimm urban (p�r njer�z) p�r transport malli. Pra njeriu shihet si mall (Zhavor) dhe trajtohet si i till�. Zbatohet parimi i mbushjes mund�sisht mbi kapacitet, ecet me shpejt�si baraz me k�mb�sorin, cmimi �sht� i lart�, 70 her� niveli i para 90-�s ose 2.2 her� m� i lart� se indeksi i pag�s. Para k�saj gjendjeje qytetar�t b�jn� p�rpjekje dhe kursime t� sforcuara p�r t� siguruar nj� automjet � indirekt p�r t� �rritur trafikun e p�r t� shtuar ndotjen�.

Sipas llogaritjeve rezulton se p�rdorimi i mjeteve publike (autobuz) me transportin urban dhe interurban me nj� normative karburanti af�r 5 gr/km udhetar� kundrejt af�r 80 gr/km udh�tar� q� �sht� n� autovetura ose me clirim gazesh n� ambient deri 16 her� m� shum�.

Sa m� sip�r leht�simi i ambientit nga ndotja, leht�simi i trafikut, ulja e kostos s� l�vizjes s� qytetar�ve si dhe ulja e aksidenteve, realizohen duke menduar dhe punuar p�r perfeksionimin e sh�rbimit t� transportit publik duke filluar nga rritja e shpejt�sis� s� l�vizjes, frekueca e l�vizjes, ruajtja e cmimit aktual t� bilet�s, mbase dhe duke l�n� rrug� t� lir� p�r autobuz�t urban, ambulanc�, polici e zjrrfik�se.

Kjo �sht� zgjidhja afatshkurt�r, kurse p�r zgjidhjen afatgjat� qeveria (Bashkia e TR) duhet t� jap� detyr� Institutit t� Urbanistik�s p�r pregatitjen e studimit dhe projektit p�r l�vizjen n� pikat e ngushta e kryq�zime me mbi e n�n kalime si dhe p�r m� tutje me metro. Nj� difekt tjet�r q� ka r�nduar trafikun dhe ambientin �sht� dhe parkimi i automjeteve n� an� t� rrug�ve duke bllokuar 1/3 e gjer�sis� s� rrug�s dhe shpesh her� mbase dhe � e rrug�s. P�r k�t� krahas masave p�r disiplinimit e parkimit shtrohet k�rkes� e koh�s p�rcak�timi i shesheve n� p�rputhje me k�rkesat urbane p�r nd�rtimin e parkingjeve me kate dhe dh�nie e leje nd�rtimi p�r to.

N� t� nj�jt�n koh� k�rkohet si mas� m� e leht� perfeksionimi i sistemit t� l�vizjes n�p�rmjet sinkronizimit t� semafor�ve midis akseve rrugore kryesore.
Neglizhenca n� trajtimin e problemeve t� l�vizjes do t�ju kushtoje shum� qytetar�ve natyrisht edhe qeveritar�ve

Ing. Qerim Ismeni, Kryetari i Federat�s Sindikale Shqiptare

Komentet e p�rdoruesve

Nuk ka komente.