Arsimi �sht� liri

"Vet�m t� arsimuarit jan� t� lir�". Kjo ishte p�rgjigjja e Epictetusit, skllav dhe filozof i Perandoris� Romake, ndaj ligjeve t� asaj kohe, q� ndalonin edukimin n� shkolla t� skllev�rve t� perandoris�. P�r vendin ton�, ku skllav�ria mendore e holokaustet shpirt�rore t� ushqyer nga sisteme e regjime tirane, q� historikisht kan� ndjekur nj�ra-tjetr�n pa u ndalur, �sht� jet�sor nj� ndryshim radikal i p�rqasjes s� arsimit, si forca m� e madhe emancipuese dhe �liruese n� vend. Rrethi vicioz i shfryt�zimit, prapambetjes, munges�s s� nd�rgjegjes s� lir� nuk mund t� �ahet, ve�se me arsimimin masiv dhe cil�sor t� shumic�s s� popullsis�.

Ministria e Arsimit

Arsimi, k�to 16 vjet, ka p�suar nj� tronditje masive. N� vitin 1991, buxheti p�r arsimin p�rb�nte 5 % t� Prodhimit t� Brendsh�m Bruto dhe ka ardhur vazhdimisht duke u ulur gjat� tranzicionit n� 2,9 % n� 2006. N� pothuajse t� gjitha studimet p�r arsimin n� Shqip�ri vihet re me shqet�sim ulja e regjistrimit t� nx�n�sve n� t� gjitha nivelet arsimore, p�rve� arsimit t� lart�. Sipas nj� raporti t� Bank�s Bot�rore, n� zonat rurale dhe peri-urbane, q� jan� kryesisht zonat m� t� varfra n� vend, numri i f�mij�ve analfabet� dhe q� nuk regjistrohen n� shkolla, �sht� dy her� m� i lart� se n� zonat urbane. Mendohet q� shifra e analfabetizmit n� vend t� ket� arritur tashm� shifr�n 20 %. Numri mesatar i viteve q� f�mij�t shpenzojn� n� shkolla, n� Shqip�ri, �sht� 8,5, shif�r kjo e ul�t krahasuar edhe me vendet e tjera t� rajonit (n� Bosnj� kjo shif�r �sht� 10,5). Uljen m� drastike n� regjistrim e ka p�suar arsimi i mes�m, nga 78% n� 1989 n� 43% n� 2002. Ky degradim i shkollave publike q� duhet t�u jap� t� gjith�ve t� drejta dhe shanse t� barabarta zhvillimi t� kapaciteteve njer�zore, n� m�nyr� ironike shoq�rohet nga nj� rritje eksponenciale e universiteteve e shkollave private.

Shifrat e lartp�rmendura dihen dhe shihen nga t� gjith�. Pamjet e lodhura t� shkollave n� shum� zona, degradimi i mjedisit t� brendsh�m e t� jasht�m t� k�tyre shkollave, dyndja n� klasat me 60 nx�n�s, konviktet n� gjendje t� tmerrshme, flasin t� gjitha p�r nj� situat� n� arsim, q� duhet t� ndryshoj�. P�r sa i p�rket cil�sis� s� arsimit n� Shqip�ri, nuk �sht� sekret q� �sht� p�r t�i qar� hallin. Vendi yn� nuk ka nj� sistem mat�s t� cil�sis� arsimore, q� t� b�j� t� mundur krahasimin me cil�sin� arsimore t� vendeve t� tjera, t� pakt�n atyre t� rajonit. P�rve� problemit t� aksesit, n� shum� zona rurale disa nga godinat/rr�nojat e shkollave ngjajn� sikur kan� dal� nga ndonj� shekull i kaluar fam�keq. P�r m� tep�r, numri gjithnj� n� ulje i m�suesve n� zonat rurale p�rb�n nj� problem tejet shqet�sues, t� cilit po nuk iu dha shum� shpejt nj� zgjidhje strategjike rrezikon t� kthehet n� nj� problem t� p�rhersh�m.

Cil�sia e m�simit edhe n� zonat urbane ka gjithashtu, probleme shum� serioze. L�vizjet demografike dhe shtimi i popullsis� s� Tiran�s e ka rritur deri n� 60 numrin e nx�n�sve n� nj� klas�. Shum� pak investime jan� b�r� p�r shtimin e numrit t� klasave ose shkollave n� zona urbane, ku kaosin e krijuar, administrata e shkoll�s mundohet ta v�r� n�n kontroll me shtimin e numrit t� polic�ve. Gjithashtu, �sht� pak t� thuhet q� tekstet m�simore l�n� p�r t� d�shiruar. Nuk ekziston nj� strategji p�r p�rmir�simin sistematik t� teksteve q� p�rdoren n� shkolla, p�r testimin dhe pilotimin e teksteve t� reja dhe strategjive t� reja t� m�simdh�nies. Shum� nga tekstet ngjajn� si nj� "copy-paste" me p�rkthim t� keq i ca teksteve t� huaja t� r�ndomta. Arsimi �sht� prona publike m� e shenjt� q� ka nj� popull dhe duhet t� ridimensionohet si nj� nga investimet m� t� m�dha q� mund t� b�j� nj� qeveri p�r vendin e saj. P�rmir�simi i sistemit publik arsimor n� m�nyr� empirike �sht� provuar t� ket� lidhje t� drejtp�rdrejt� me zhvillimin ekonomik dhe social t� nj� vendi, si dhe n� uljen e nivelit t� varf�ris� dhe pabarazis� n� at� vend. Shum� r�ndom n� k�to 16 vjet, arsimi �sht� shpallur si prioriteti i k�saj apo asaj qeverie. "De facto" nuk �sht� trajtuar si i till� qoft� p�r nga buxheti q� i alokohet, ashtu edhe nga niveli i transparenc�s dhe kontrollit t� fondeve dhe investimeve. Buxheti i arsimit n� projekt buxhetin p�r vitin 2007 �sht� rritur me nj� shif�r prej 5 miliard� lek�sh krahasuar me vitin 2006, fakt ky q� duhet p�rg�zuar. Megjithat�, si p�rqindje e buxhetit t� p�rgjithsh�m, buxheti i arsimit ka mbetur p�rs�ri n� nivelin 10%. Gjithashtu, buxheti p�r arsimin, ashtu si n� 2006-�n p�rb�n vet�m 2,9% t� Prodhimit t� Brendsh�m Bruto, shif�r kjo m� e ul�t se n� vende t� tjera t� rajonit.

P�rve� buxhetit duhet t� konsolidohet vullneti politik p�r t� rritur eficens�n, fleksibilitetin dhe transparenc�n e mekanizmave t� financimit. Sistemi i centralizuar dhe politizuar i arsimit l� vend p�r abuzime, keqmenaxhim masiv dhe munges� kontrolli ndaj fondeve q� shpenzohen n� k�t� fush�. P�r t� dh�n� nj� shembull shum� t� r�nd�sish�m, shkollave, edhe pse njohin shum� m� nga af�r problemet q� hasin p�rdit�, u mungon autonomia dhe fleksibiliteti p�r t� vendosur si do t� alokohen fondet q� marrin nga Ministria e Arsimit dhe bashkia ose komuna p�rkat�se. Ashtu si� �sht� gjykuar edhe n� Strategjin� Komb�tare t� Arsimit 2004-2015, ka nevoj� p�r nj� decentralizim dhe autonomi shkollore t� shoq�ruar me nj� sistem kontrolli p�r investimet q� b�hen n� k�t� fush�. Keqmenaxhimi dhe mungesa e transparenc�s jan� dy nga problemet kryesore q� pengojn� krijimin e hartave t� qarta p�r t� evidentuar problemet, paraqitur zgjidhjet dhe zbatuar strategjit� afatgjata p�r zhvillimin e sistemit arsimor. Arsimi q�ndron n� themel t� zhvillimit njer�zor, shoq�ror dhe ekonomik t� nj� vendi si Shqip�ria. Politika duhet ta nis� nga ky themel transformimin e saj n� nj� forc� me vullnet politik p�r ndryshim.

Elisa Spiropali
Koordinatore e Politikave,
L�vizja MJAFT

Komentet e p�rdoruesve

Nuk ka komente.