Nj� mjedis i q�ndruesh�m krahas zhvillimit t� q�ndruesh�m

19 Shtator 2007

�Ne nuk do t� kemi nj� shoq�ri, n�se ne shkat�rrojm� mjedisin�
Margaret Mead

Sigurimi i nj� mjedisi t� q�ndruesh�m �sht� objektivi i shtat�, nga tet� sosh sa jan� Objektivat e Zhvillimit t� Mij�vje�arit (OZhM), q� ka p�r q�llim integrimin e parimeve p�r zhvillim t� q�ndruesh�m n� programet dhe politikat e vendeve, p�rmes k�tij integrimi avancon komunitetin n� procesin e vendimmarrjes dhe synon sensibilizimin e opinionit n� mbrojtjen e mjedisit. Zhdukja e varf�ris� s� skajshme,arritja e arsimimit fillor p�r t� gjith�, fuqizimi i grave dhe barazia gjinore, ulja e vdekshm�ris� s� foshnjave dhe mbrojtja e sh�ndetit t� n�nave, lufta kund�r AIDS dhe s�mundjeve tjera jan� gjasht� Objektivat e Zhvillimit t� Mij�vje�arit dhe si i shtati hyn� objektivi p�r sigurimin e nj� mjedisi t� q�ndruesh�m, p�r t� vazhduar edhe me objektivin e tet� partneritetin global t� zhvillimit. T� gjitha shtetet an�tare t� KB jan� zotuar p�r realizimin e k�tyre objektivave deri n� vitin 2015. K�to dit� ishte aktual edhe apeli q� ju b�ri shteteve, kryeministrit britanez Gordon Braun, p�r p�rmbushjen e zotimeve p�r t� realizuar Objektivat e Zhvillimit t� Mij�vje�arit. Nes�r kur Kosova t� jet� shtet i pranuar duhet plot�suar k�to Objektiva t� Zhvillimit t� Mij�vje�arit. N� k�t� shkrim do t� potencoj vet�m r�nd�sin� e mjedisit si nj� nga Objektivat, duke shtjelluar problematikat dhe ��shtjet e mjedisit q� sot jan� relevante p�r nj� zhvillim t� q�ndruesh�m. N�p�r konferencat bot�ror po alarmohet problematika mjedisore nga bota e zhvilluar, ngrohja globale dhe pasojat e saj, rritja e nivelit t� deteve, that�sirat, p�rmbytjet, goditjet nga stuhit�, problemi i ujit t� pijsh�m, sh�ndeti njer�zor i rrezikuar, temperaturat e larta, shkarkimi i karbonit etj. K�to pasoja dhe problematika t� mjedisit sikur po v�n� n� dilem� nj� t� ardhme, ose paralajm�rimin e nj� katastrofe p�r kushtet dhe rrethanat e jet�s n� tok�. Parametrat e k�tij rreziku jan� n� korrelacion me masat dhe strategjit� vepruese q� po (duhet t�) merren n� vazhdim p�r evitimin dhe mbrojtjen e mjedisit bot�ror nga rreziqet q� sot kan� arrit n� nj� nivel shqet�sues. Rreziku �sht� global dhe masat e nd�rmarra duhet t� jen� n� nivelin global. P�rmes politikave t� p�rgjithshme identifikohen problemet dhe parashikohen masat q� duhet nd�rmarr�, si hapa preventiv dhe aksional. Me k�to programe vepruese duhet filluar trajtimin dhe zgjidhjen e problemeve mjedisore nga niveli m� i ul�t p�r t� pasur nj� sukses t� p�rgjithsh�m. Rezultatet e k�tyre programeve kishin me qen� t� balancohen objektivat e mbrojtjes s� mjedisit me zhvillimin e q�ndruesh�m ekonomik. Sa do t� jet� nj� mjedis i q�ndruesh�m sa do t� jet� kostoja e saj n� t� ardhmen do t� shohim, por mund t� jemi p�rcaktues t� saj, edhe ne vet, me nj� angazhim t� gjith�mbarsh�m.

Mjedisi problem global

Ngritja e ��shtjes s� mjedisit si nj� prej problemeve globale sot, duke p�rcaktuar mjedisin (problematikat mjedisore)n� koh�n e ardhme si nj� prej luft�rave kryesore p�r ekzistenc�n e njer�zimit dhe jet�s n� planetin ton�, ruajtjen e kushteve jet�sore p�r zhvillimin e jet�s, na b�n� q� t� jemi shum� t� v�mendsh�m n� luft� kund�r faktor�ve aktiv n� shkat�rrimin e mjedisit. Forumet e ndryshme bot�rore, asociacionet dhe shoq�ria civile sot jan� m� shum� se kurr� aktive n� ngritjen e vet�dijes n� bot� p�r mbrojtjen e mjedisit dhe ngritjen e ��shtjes mjedisore n� kulmin e agjendave bot�rore t� vendimmarrjes, ne na b�n� t� jemi shum� m� t� kujdessh�m n� mbrojtjen e mjedisit, t� jemi m� p�rgjegj�s dhe m� aktiv para sfidave mjedisore q� sot po shqet�sojn� opinioni bot�ror. Sa �sht� shqet�suese apo sa duhet t� jet� shqet�sues problemi mjedisit t� ndotur tregon raporti i Organizat�s Bot�rore t� Sh�ndet�sis� se brenda nj� viti vdesin kat�r milion� f�mij� n�n mosh�n pes�vje�are nga uji, ajri i ndotur dhe ekspozimi i kemikalieve t� tjera.

Problemet mjedisore nuk jan� probleme ambientaliste si� mundohemi ti paraqesim ,edhe pse ato n� dukje paraqesin probleme t� izoluara, n� fakt ato paraqesin nj� prej shqet�simeve globale t� njer�zimit dhe shteteve n� p�rgjith�si. Shqet�simet jan� t� p�rqendruara n� ngrohjen globale q� ka si pasoj shkrirjen e Arktikut dhe rritjen e nivelit t� deteve, p�rmbytjet, goditjet nga stuhit�, temperaturat e larta, that�sira, shkarkimi i karbonit, mjedisi i ndotur q� rrezikon sh�ndeti njer�zor, problemi i ujit t� pijsh�m etj. Problematika e mjedisit sipas anketave nga vendet e ndryshme, tregon rritjen bindjes dhe v� n� pah se sot n� bot� ka m� shum� njer�z t� cil�t p�rmendin mjedisin si problemin global num�r nj� n� bot�. Shqet�simet jan� shtuar sidomos n� Amerik�n Latine, n� Evrop�n Lindore dhe kudo n� Lindjen e Larg�t, n� Kin�, Japoni, dhe Indi. Sot nj� p�rqindje shum� m� e madhe njer�zish thon� se k�rc�nimi kryesor ndaj planetit ton� jan� problemet e mjedisit.

E ardhmja do t� d�shmoj se problemet mjedisore do t� jen� probleme edhe politike, dhe paraqesin shkakun potencial p�r konflikte. Mungesa e ujit si pasoj e that�sis� sot �sht� shkak i konflikteve etnike n� disa regjione t� ndjeshme t� bot�s. Sot disponojm� me t� dh�na alarmuese, p�r munges�n e ujit, n� nj� t� ardhme t� af�rt, si pasoj e ngrohjes globale, pak�simi i reshjeve deri n� 20% q� do t� pak�soj p�rgjysm� sasin� e ujit, me theks t� ve�ant� n� Lindjen e Mesme, Azin� Qendrore dhe Afrik�.

Mjedisi n� Kosov�

Kosova ka trash�guar nj� grumbull problemesh mjedisore. Mjedisi ka qen� nj� tem� fare e patrajtuar n� koh�n e sundimit pushtues dhe totalitar disavje�ar. Problemet mjedisore gjenez�n e kan� t� trash�guar nga politikat tjet�rsuese t� sistemit pushtues, q� edhe k�t� problematik nuk e ka ndar� nga abuzimi sistematik si n� sferat e tjera t� jet�s socio-ekonomiko-politike. Disa prej degradimeve mjedisore sot n� Kosov� jan� pasoj� e politikave ekonomike t� s� kaluar�s, t� cilat n� at� kohe ishin t� p�rqendruara vet�m n� prodhim, duke l�n� anash ndikimin n� mjedis. Trendi i zhvillimit pas luft�s, ka vazhduar edhe me trendin e degradimit t� mjedisit n� mas� t� shtuar, zhvillimi i hovsh�m sidomos i biznesit privat dhe n� pamund�si t� nj� kontrolli institucional, mjedisin e ka v�n� n� raport t� pafavorsh�m, p�rkund�r nj� p�rkujdesje institucionale t� vazhdueshme, mbrojtja aktive e mjedisit dhe parandalimi si form� kan� qen� n� disproporcion me zhvillimin. Sot politikat mjedisore dhe strategjia mjedisore vepruese ballafaqohen me nj� s�r� problemesh t� grumbulluara me vite nga koh�t e shkuara, t� cilat p�r momentin duan nj� trajtim adekuat dhe t� shpejt�, duke trash�guar nj� mjedis t� degraduar n� mas� dhe duke shikua mund�sit modeste buxhetore, si shoq�ri po mundohemi t� arrijm� sanimin dhe evitimin e k�saj problematike, e cila k�rkon nj� kosto t� lart investimi. Forcimi i kontrollit institucional n� mbrojtjen e p�rgjithshme t� mjedisit k�rkon investime shtes� n� k�t� fush�. Duke fal�nderuar donator�t dhe partner�t tan� jan� arritur rezultate evidente n� zgjidhjen e problemeve t� shumta ,edhe pse, ka edhe shum� p�r t� b�r�. Investitor�t e jasht�m dhe kontributi i tyre ka qen� i madh n� trajtimin dhe zgjidhjen e problemeve mjedisore, avancimin profesional dhe nd�rgjegj�simin. N� k�t� kontest duhet p�rmendur:Sida, AER-i, Agrifori, UN Habitati, Eptisa etj.

MMPH ka b�r� nj� pun� t� mundimshme, por t� suksesshme n� aspektin e politikave mjedisore dhe infrastruktur�s ligjore t� mjedisit, planifikimit hap�sinor, nd�rtimit, banimit dhe burimeve ujore. Duhet potencuar se mjedisi si problem i trajtuesh�m n� form� institucionale fillon me themelimin e MMPH-s�. Ballafaqimi me gjith� problematikat mjedisore MMPH-n� e ka b�r� nj� institucion kredib�l dhe autoritar n� ushtrimin e veprimtaris� s� vet n� respektimin e ligjit dhe krijimin e politikave komb�tare n� nivel vendi. Duke e realizuar misionin e vet p�rmes strategjive programore dhe politikave strategjike n� mbrojtjen e mjedisit jet�sor, ujit, tok�s, ajrit dhe krijimit t� infrastruktur�s ligjore, t� gjitha k�to ka arrit ti vej� n� funksion t� nj� zhvillimit t� q�ndruesh�m. Plani i Kosov�s p�r Veprim n� Mjedis (2006-2010)�sht� dokument i par� strategjik i hartuar n� Kosov� q� ka p�r synim p�rmir�simin e gjendjes s� mjedisit dhe ruajtjen e sh�ndetit publik t� qytetar�ve. N� arritjet e kompletimit t� legjislacionit dhe p�rmbushjes graduale t� standardeve mjedisore t� BE-s� duhet t� p�rmendim fillimin e pun�s t� Agjensionit Kosovare p�r Mbrojtjen e Mjedisit(KEPA).

Mjedisi �sht� ��shtje me prioritet i shum� vendeve, mjedisi paraqet faktorin e nj� jete t� sh�ndetshme, mjedisi paraqet faktor relevant p�r nivelin e zhvillimit t� shtetit. �do shoq�ri ka objektivat e veta t� zhvillimit, planet zhvillimore ekonomike, inkorporimi i objektivave mjedisore brenda k�tyre planeve, �sht� nj� hap drejt zhvillimit t� q�ndruesh�m.

Politikat mjedisore

��shtja mjedisore �sht� e lidhur me nj� grup faktor�sh veprues q� jan� n� konfrontim t� vazhduesh�m me drejtimet dhe kahet e zhvillimit, si� jan� zhvillimi ekonomik dhe mir�qenia qytetare, ndotja e mjedisit dhe ruajtja e sh�ndetit t� popullat�s. Njeriu duhet t� jetoj n� harmoni me mjedisin, edhe pse �sht� aktivitetet e tij jan� faktori ky� n� prishjen e baraspesh�s mjedisore dhe krijimin e debalancit jet�sor t� mjedisit. Balancimi i veprimit mes k�tyre faktor�ve n� konflikt ka p�r rezultat baraspesh�n mjedisore aq t� domosdoshme p�r nj� shoq�ri q� synon zhvillimin ekonomik krahas nj� mjedisi cil�sor t� jet�s. Andaj �sht� relevante arritja e nj� harmonizimi mes k�tyre faktor�ve, duke zhvilluar aktivitetet e veta p�rfituese(q� ka p�r synim mir�qenien)t� mos jen n� kund�rshtim me objektivat mjedisore p�r nj� mjedis t� q�ndruesh�m dhe cil�sor p�r zhvillimin e jet�s. Gjetja e nj� formule balancuese mes k�tyre faktor�ve dhe interesave t� tyre, ka p�r rezultat politik�n e suksesshme mjedisore, por edhe marrja e masave q� jan� n� harmoni me objektivat jep rezultate. Faktor�t aktiv ndot�s t� mjedisit dhe tendenca e forcimit institucional p�r t� v�ne n�n kontroll ndotjen jan� n� konfrontim t� vazhduesh�m. Krahas nj� zhvillimi t� hovsh�m ekonomik Kina ka b�r� hapa t� r�nd�sish�m n� forcimin institucional p�r t� v�n� n�n kontroll ndotjen e mjedisit, gjat� viteve t� fundit ajo ka mbyllur 84 mij� nd�rmarrje t� vogla me ndotje serioze.

Krijimi i nj� mjedisi t� harmonish�m me qytetarin �sht� synimi par�sor p�r ruajtjen e sh�ndetit t� popullat�s dhe rritjen e cil�sis� se jet�s. V�mendje duhet v�n� n� planet lokale p�r veprim n� mjedis., informacionet mjedisore dhe edukimi mjedisore, trajnimi i ekspert�ve mjedisor, programet veprues mjedisore p�r vendin dhe rajonin n� kontinuitet t� p�rhersh�m jan� baz� p�r arritjen e nj� mjedisi t� q�ndruesh�m. Planet lokale p�r veprim n� mjedis harmonizojn� interesat mes pushtetit vendor, subjekteve mjedisore dhe komunitetit, nxit bashk�punimin n� nivelin vertikal t� institucioneve dhe bashk�punimin horizontal mes OJQ-ve ,biznesit , subjekteve mjedisore duke shk�mbye informacione, p�rvoja mjedisore dhe duke avancuar komunitetin n� procesin e vendimmarrjes.

N� m�nyr� q� t� krijohet nj� balance mes interesave, autoritetet q� p�rgatisin politikat mjedisore duhet t� aplikojn� parimin e proporcionalitetit. Duhet b�r� pun� paralele n� sistemimin e ndotjes dhe mbrojtjen ekologjike p�r t� arritur nj� balanc� ekologjike. Sistemimi i ndotjes ka p�r q�llim identifikimin e ndot�sve dhe mbrojtjen e mjedisit nga ndot�sit potencial, nj� nga parimet e mbrojtjes s� mjedisit �sht� parimi i Konvent�s s� Aarhus-it �ndot�si paguan�, zbatimi i saj do t� kishte b�r� paralel efektin e mbrojtje me shkallen e zhvillimit. Caktimi i standardeve t� ndotjes,hartimi i normave p�r t� mbrojtjes s� mjedisit dhe i rregulloreve n� shkall� vendi jan� masa sistematike p�r v�nien n�n kontroll t� mjedisit nga ndotja dhe degradimi. Caktimi i normave, standardizimi i kufijve t� ndotjes b�n q� t� garantohet mbrojtja e mjedisit duke mos krijuar penges� p�r rritjen dhe zhvillimin ekonomik.

Bashk�punimi mes organizatave joqeveritare, qeverive, institucioneve t� l�mit mjedisor, komunitetit t� biznesit, faktor�ve dhe akter�ve tjer�, shk�mbimin e informacioneve p�r problematikat mjedisore dhe pjes�marrjen e komunitetit n� vendimmarrje p�r ��shtjet mjedisore, �sht� nj� faktor i r�nd�sish�m p�r politikat afatgjate p�r arritjen e nj� mjedisi t� q�ndruesh�m. Nd�rgjegj�simi �sht� nj� nga m�nyrat m� t� mira n� ruajtjen e mjedisit me q�llim t� parandalimit. Sensibilizimi i opinionit t� gjer� n� mbrojtjen e mjedisit, poashtu sensibilizimi i medieve p�r p�rkrahjen e q�llimeve dhe objektivave mbi mbrojtjen e mjedisit, jan� baz� e mir� p�r nd�rgjegj�simin, krijimin e opinionit pozitiv dhe rolit pozitiv n� mbrojtjen e mjedisit.

Politikat mjedisore si strategji vepruese p�r arritjen e rezultateve kan� parandalimin, prandaj si form� dhe parim p�r nj� menaxhim t� suksessh�m t� burimeve natyrore dhe mbrojtjen e biodiversitetit �sht� parandalimi. Parimi i parandalimit p�rfshihet edhe n� legjislacionin ton� si nj� mas� e efektit preventiv p�r mbrojtjen e mjedisit. Nj� nga kriteret p�r t� arritur deri te politikat e suksesshme n� ruajtjen e mjedisit �sht� vler�simi i kostos potenciale, nj� vler�sim real i kostos na b�n� t� suksessh�m n� politikat e p�rgjithshme mjedisore dhe p�rfitimeve nga politikat n� veprim.

Trajtimi i aspekteve mjedisore duke filluar nga burimet ujore, niveli i cil�sis� s� ajrit, mjedisin e past�r, planifikimin hap�sinor dhe aspekte tjera paraqesin synimin primar institucional p�r nj� mjedis t� q�ndruesh�m, q� do t� ishte primat� p�r procese t� avancuara p�r nj� shoq�ri t� zhvilluar. Caktimi i objektivave n� shkall� vendi p�r k�to problematika �sht� m� shum� se domosdoshm�ri, p�r arritjen e rezultateve n� menaxhimin e suksessh�m t� problemeve mjedisore, q� kan� si synim par�sor krijimin e nj� mjedisi t� q�ndruesh�m si nj� nga Objektivat e Zhvillimit t� Mij�vje�arit.

Fadil ABAZI, ecc i dipl.
Koordinator i projekteve, MMPH�Ne nuk do t� kemi nj� shoq�ri, n�se ne shkat�rrojm� mjedisin�
Margaret Mead

Sigurimi i nj� mjedisi t� q�ndruesh�m �sht� objektivi i shtat�, nga tet� sosh sa jan� Objektivat e Zhvillimit t� Mij�vje�arit (OZhM), q� ka p�r q�llim integrimin e parimeve p�r zhvillim t� q�ndruesh�m n� programet dhe politikat e vendeve, p�rmes k�tij integrimi avancon komunitetin n� procesin e vendimmarrjes dhe synon sensibilizimin e opinionit n� mbrojtjen e mjedisit. Zhdukja e varf�ris� s� skajshme,arritja e arsimimit fillor p�r t� gjith�, fuqizimi i grave dhe barazia gjinore, ulja e vdekshm�ris� s� foshnjave dhe mbrojtja e sh�ndetit t� n�nave, lufta kund�r AIDS dhe s�mundjeve tjera jan� gjasht� Objektivat e Zhvillimit t� Mij�vje�arit dhe si i shtati hyn� objektivi p�r sigurimin e nj� mjedisi t� q�ndruesh�m, p�r t� vazhduar edhe me objektivin e tet� partneritetin global t� zhvillimit. T� gjitha shtetet an�tare t� KB jan� zotuar p�r realizimin e k�tyre objektivave deri n� vitin 2015. K�to dit� ishte aktual edhe apeli q� ju b�ri shteteve, kryeministrit britanez Gordon Braun, p�r p�rmbushjen e zotimeve p�r t� realizuar Objektivat e Zhvillimit t� Mij�vje�arit. Nes�r kur Kosova t� jet� shtet i pranuar duhet plot�suar k�to Objektiva t� Zhvillimit t� Mij�vje�arit. N� k�t� shkrim do t� potencoj vet�m r�nd�sin� e mjedisit si nj� nga Objektivat, duke shtjelluar problematikat dhe ��shtjet e mjedisit q� sot jan� relevante p�r nj� zhvillim t� q�ndruesh�m. N�p�r konferencat bot�ror po alarmohet problematika mjedisore nga bota e zhvilluar, ngrohja globale dhe pasojat e saj, rritja e nivelit t� deteve, that�sirat, p�rmbytjet, goditjet nga stuhit�, problemi i ujit t� pijsh�m, sh�ndeti njer�zor i rrezikuar, temperaturat e larta, shkarkimi i karbonit etj. K�to pasoja dhe problematika t� mjedisit sikur po v�n� n� dilem� nj� t� ardhme, ose paralajm�rimin e nj� katastrofe p�r kushtet dhe rrethanat e jet�s n� tok�. Parametrat e k�tij rreziku jan� n� korrelacion me masat dhe strategjit� vepruese q� po (duhet t�) merren n� vazhdim p�r evitimin dhe mbrojtjen e mjedisit bot�ror nga rreziqet q� sot kan� arrit n� nj� nivel shqet�sues. Rreziku �sht� global dhe masat e nd�rmarra duhet t� jen� n� nivelin global. P�rmes politikave t� p�rgjithshme identifikohen problemet dhe parashikohen masat q� duhet nd�rmarr�, si hapa preventiv dhe aksional. Me k�to programe vepruese duhet filluar trajtimin dhe zgjidhjen e problemeve mjedisore nga niveli m� i ul�t p�r t� pasur nj� sukses t� p�rgjithsh�m. Rezultatet e k�tyre programeve kishin me qen� t� balancohen objektivat e mbrojtjes s� mjedisit me zhvillimin e q�ndruesh�m ekonomik. Sa do t� jet� nj� mjedis i q�ndruesh�m sa do t� jet� kostoja e saj n� t� ardhmen do t� shohim, por mund t� jemi p�rcaktues t� saj, edhe ne vet, me nj� angazhim t� gjith�mbarsh�m.

Mjedisi problem global

Ngritja e ��shtjes s� mjedisit si nj� prej problemeve globale sot, duke p�rcaktuar mjedisin (problematikat mjedisore)n� koh�n e ardhme si nj� prej luft�rave kryesore p�r ekzistenc�n e njer�zimit dhe jet�s n� planetin ton�, ruajtjen e kushteve jet�sore p�r zhvillimin e jet�s, na b�n� q� t� jemi shum� t� v�mendsh�m n� luft� kund�r faktor�ve aktiv n� shkat�rrimin e mjedisit. Forumet e ndryshme bot�rore, asociacionet dhe shoq�ria civile sot jan� m� shum� se kurr� aktive n� ngritjen e vet�dijes n� bot� p�r mbrojtjen e mjedisit dhe ngritjen e ��shtjes mjedisore n� kulmin e agjendave bot�rore t� vendimmarrjes, ne na b�n� t� jemi shum� m� t� kujdessh�m n� mbrojtjen e mjedisit, t� jemi m� p�rgjegj�s dhe m� aktiv para sfidave mjedisore q� sot po shqet�sojn� opinioni bot�ror. Sa �sht� shqet�suese apo sa duhet t� jet� shqet�sues problemi mjedisit t� ndotur tregon raporti i Organizat�s Bot�rore t� Sh�ndet�sis� se brenda nj� viti vdesin kat�r milion� f�mij� n�n mosh�n pes�vje�are nga uji, ajri i ndotur dhe ekspozimi i kemikalieve t� tjera.

Problemet mjedisore nuk jan� probleme ambientaliste si� mundohemi ti paraqesim ,edhe pse ato n� dukje paraqesin probleme t� izoluara, n� fakt ato paraqesin nj� prej shqet�simeve globale t� njer�zimit dhe shteteve n� p�rgjith�si. Shqet�simet jan� t� p�rqendruara n� ngrohjen globale q� ka si pasoj shkrirjen e Arktikut dhe rritjen e nivelit t� deteve, p�rmbytjet, goditjet nga stuhit�, temperaturat e larta, that�sira, shkarkimi i karbonit, mjedisi i ndotur q� rrezikon sh�ndeti njer�zor, problemi i ujit t� pijsh�m etj. Problematika e mjedisit sipas anketave nga vendet e ndryshme, tregon rritjen bindjes dhe v� n� pah se sot n� bot� ka m� shum� njer�z t� cil�t p�rmendin mjedisin si problemin global num�r nj� n� bot�. Shqet�simet jan� shtuar sidomos n� Amerik�n Latine, n� Evrop�n Lindore dhe kudo n� Lindjen e Larg�t, n� Kin�, Japoni, dhe Indi. Sot nj� p�rqindje shum� m� e madhe njer�zish thon� se k�rc�nimi kryesor ndaj planetit ton� jan� problemet e mjedisit.

E ardhmja do t� d�shmoj se problemet mjedisore do t� jen� probleme edhe politike, dhe paraqesin shkakun potencial p�r konflikte. Mungesa e ujit si pasoj e that�sis� sot �sht� shkak i konflikteve etnike n� disa regjione t� ndjeshme t� bot�s. Sot disponojm� me t� dh�na alarmuese, p�r munges�n e ujit, n� nj� t� ardhme t� af�rt, si pasoj e ngrohjes globale, pak�simi i reshjeve deri n� 20% q� do t� pak�soj p�rgjysm� sasin� e ujit, me theks t� ve�ant� n� Lindjen e Mesme, Azin� Qendrore dhe Afrik�.

Mjedisi n� Kosov�

Kosova ka trash�guar nj� grumbull problemesh mjedisore. Mjedisi ka qen� nj� tem� fare e patrajtuar n� koh�n e sundimit pushtues dhe totalitar disavje�ar. Problemet mjedisore gjenez�n e kan� t� trash�guar nga politikat tjet�rsuese t� sistemit pushtues, q� edhe k�t� problematik nuk e ka ndar� nga abuzimi sistematik si n� sferat e tjera t� jet�s socio-ekonomiko-politike. Disa prej degradimeve mjedisore sot n� Kosov� jan� pasoj� e politikave ekonomike t� s� kaluar�s, t� cilat n� at� kohe ishin t� p�rqendruara vet�m n� prodhim, duke l�n� anash ndikimin n� mjedis. Trendi i zhvillimit pas luft�s, ka vazhduar edhe me trendin e degradimit t� mjedisit n� mas� t� shtuar, zhvillimi i hovsh�m sidomos i biznesit privat dhe n� pamund�si t� nj� kontrolli institucional, mjedisin e ka v�n� n� raport t� pafavorsh�m, p�rkund�r nj� p�rkujdesje institucionale t� vazhdueshme, mbrojtja aktive e mjedisit dhe parandalimi si form� kan� qen� n� disproporcion me zhvillimin. Sot politikat mjedisore dhe strategjia mjedisore vepruese ballafaqohen me nj� s�r� problemesh t� grumbulluara me vite nga koh�t e shkuara, t� cilat p�r momentin duan nj� trajtim adekuat dhe t� shpejt�, duke trash�guar nj� mjedis t� degraduar n� mas� dhe duke shikua mund�sit modeste buxhetore, si shoq�ri po mundohemi t� arrijm� sanimin dhe evitimin e k�saj problematike, e cila k�rkon nj� kosto t� lart investimi. Forcimi i kontrollit institucional n� mbrojtjen e p�rgjithshme t� mjedisit k�rkon investime shtes� n� k�t� fush�. Duke fal�nderuar donator�t dhe partner�t tan� jan� arritur rezultate evidente n� zgjidhjen e problemeve t� shumta ,edhe pse, ka edhe shum� p�r t� b�r�. Investitor�t e jasht�m dhe kontributi i tyre ka qen� i madh n� trajtimin dhe zgjidhjen e problemeve mjedisore, avancimin profesional dhe nd�rgjegj�simin. N� k�t� kontest duhet p�rmendur:Sida, AER-i, Agrifori, UN Habitati, Eptisa etj.

MMPH ka b�r� nj� pun� t� mundimshme, por t� suksesshme n� aspektin e politikave mjedisore dhe infrastruktur�s ligjore t� mjedisit, planifikimit hap�sinor, nd�rtimit, banimit dhe burimeve ujore. Duhet potencuar se mjedisi si problem i trajtuesh�m n� form� institucionale fillon me themelimin e MMPH-s�. Ballafaqimi me gjith� problematikat mjedisore MMPH-n� e ka b�r� nj� institucion kredib�l dhe autoritar n� ushtrimin e veprimtaris� s� vet n� respektimin e ligjit dhe krijimin e politikave komb�tare n� nivel vendi. Duke e realizuar misionin e vet p�rmes strategjive programore dhe politikave strategjike n� mbrojtjen e mjedisit jet�sor, ujit, tok�s, ajrit dhe krijimit t� infrastruktur�s ligjore, t� gjitha k�to ka arrit ti vej� n� funksion t� nj� zhvillimit t� q�ndruesh�m. Plani i Kosov�s p�r Veprim n� Mjedis (2006-2010)�sht� dokument i par� strategjik i hartuar n� Kosov� q� ka p�r synim p�rmir�simin e gjendjes s� mjedisit dhe ruajtjen e sh�ndetit publik t� qytetar�ve. N� arritjet e kompletimit t� legjislacionit dhe p�rmbushjes graduale t� standardeve mjedisore t� BE-s� duhet t� p�rmendim fillimin e pun�s t� Agjensionit Kosovare p�r Mbrojtjen e Mjedisit(KEPA).

Mjedisi �sht� ��shtje me prioritet i shum� vendeve, mjedisi paraqet faktorin e nj� jete t� sh�ndetshme, mjedisi paraqet faktor relevant p�r nivelin e zhvillimit t� shtetit. �do shoq�ri ka objektivat e veta t� zhvillimit, planet zhvillimore ekonomike, inkorporimi i objektivave mjedisore brenda k�tyre planeve, �sht� nj� hap drejt zhvillimit t� q�ndruesh�m.

Politikat mjedisore

��shtja mjedisore �sht� e lidhur me nj� grup faktor�sh veprues q� jan� n� konfrontim t� vazhduesh�m me drejtimet dhe kahet e zhvillimit, si� jan� zhvillimi ekonomik dhe mir�qenia qytetare, ndotja e mjedisit dhe ruajtja e sh�ndetit t� popullat�s. Njeriu duhet t� jetoj n� harmoni me mjedisin, edhe pse �sht� aktivitetet e tij jan� faktori ky� n� prishjen e baraspesh�s mjedisore dhe krijimin e debalancit jet�sor t� mjedisit. Balancimi i veprimit mes k�tyre faktor�ve n� konflikt ka p�r rezultat baraspesh�n mjedisore aq t� domosdoshme p�r nj� shoq�ri q� synon zhvillimin ekonomik krahas nj� mjedisi cil�sor t� jet�s. Andaj �sht� relevante arritja e nj� harmonizimi mes k�tyre faktor�ve, duke zhvilluar aktivitetet e veta p�rfituese(q� ka p�r synim mir�qenien)t� mos jen n� kund�rshtim me objektivat mjedisore p�r nj� mjedis t� q�ndruesh�m dhe cil�sor p�r zhvillimin e jet�s. Gjetja e nj� formule balancuese mes k�tyre faktor�ve dhe interesave t� tyre, ka p�r rezultat politik�n e suksesshme mjedisore, por edhe marrja e masave q� jan� n� harmoni me objektivat jep rezultate. Faktor�t aktiv ndot�s t� mjedisit dhe tendenca e forcimit institucional p�r t� v�ne n�n kontroll ndotjen jan� n� konfrontim t� vazhduesh�m. Krahas nj� zhvillimi t� hovsh�m ekonomik Kina ka b�r� hapa t� r�nd�sish�m n� forcimin institucional p�r t� v�n� n�n kontroll ndotjen e mjedisit, gjat� viteve t� fundit ajo ka mbyllur 84 mij� nd�rmarrje t� vogla me ndotje serioze.

Krijimi i nj� mjedisi t� harmonish�m me qytetarin �sht� synimi par�sor p�r ruajtjen e sh�ndetit t� popullat�s dhe rritjen e cil�sis� se jet�s. V�mendje duhet v�n� n� planet lokale p�r veprim n� mjedis., informacionet mjedisore dhe edukimi mjedisore, trajnimi i ekspert�ve mjedisor, programet veprues mjedisore p�r vendin dhe rajonin n� kontinuitet t� p�rhersh�m jan� baz� p�r arritjen e nj� mjedisi t� q�ndruesh�m. Planet lokale p�r veprim n� mjedis harmonizojn� interesat mes pushtetit vendor, subjekteve mjedisore dhe komunitetit, nxit bashk�punimin n� nivelin vertikal t� institucioneve dhe bashk�punimin horizontal mes OJQ-ve ,biznesit , subjekteve mjedisore duke shk�mbye informacione, p�rvoja mjedisore dhe duke avancuar komunitetin n� procesin e vendimmarrjes.

N� m�nyr� q� t� krijohet nj� balance mes interesave, autoritetet q� p�rgatisin politikat mjedisore duhet t� aplikojn� parimin e proporcionalitetit. Duhet b�r� pun� paralele n� sistemimin e ndotjes dhe mbrojtjen ekologjike p�r t� arritur nj� balanc� ekologjike. Sistemimi i ndotjes ka p�r q�llim identifikimin e ndot�sve dhe mbrojtjen e mjedisit nga ndot�sit potencial, nj� nga parimet e mbrojtjes s� mjedisit �sht� parimi i Konvent�s s� Aarhus-it �ndot�si paguan�, zbatimi i saj do t� kishte b�r� paralel efektin e mbrojtje me shkallen e zhvillimit. Caktimi i standardeve t� ndotjes,hartimi i normave p�r t� mbrojtjes s� mjedisit dhe i rregulloreve n� shkall� vendi jan� masa sistematike p�r v�nien n�n kontroll t� mjedisit nga ndotja dhe degradimi. Caktimi i normave, standardizimi i kufijve t� ndotjes b�n q� t� garantohet mbrojtja e mjedisit duke mos krijuar penges� p�r rritjen dhe zhvillimin ekonomik.

Bashk�punimi mes organizatave joqeveritare, qeverive, institucioneve t� l�mit mjedisor, komunitetit t� biznesit, faktor�ve dhe akter�ve tjer�, shk�mbimin e informacioneve p�r problematikat mjedisore dhe pjes�marrjen e komunitetit n� vendimmarrje p�r ��shtjet mjedisore, �sht� nj� faktor i r�nd�sish�m p�r politikat afatgjate p�r arritjen e nj� mjedisi t� q�ndruesh�m. Nd�rgjegj�simi �sht� nj� nga m�nyrat m� t� mira n� ruajtjen e mjedisit me q�llim t� parandalimit. Sensibilizimi i opinionit t� gjer� n� mbrojtjen e mjedisit, poashtu sensibilizimi i medieve p�r p�rkrahjen e q�llimeve dhe objektivave mbi mbrojtjen e mjedisit, jan� baz� e mir� p�r nd�rgjegj�simin, krijimin e opinionit pozitiv dhe rolit pozitiv n� mbrojtjen e mjedisit.

Politikat mjedisore si strategji vepruese p�r arritjen e rezultateve kan� parandalimin, prandaj si form� dhe parim p�r nj� menaxhim t� suksessh�m t� burimeve natyrore dhe mbrojtjen e biodiversitetit �sht� parandalimi. Parimi i parandalimit p�rfshihet edhe n� legjislacionin ton� si nj� mas� e efektit preventiv p�r mbrojtjen e mjedisit. Nj� nga kriteret p�r t� arritur deri te politikat e suksesshme n� ruajtjen e mjedisit �sht� vler�simi i kostos potenciale, nj� vler�sim real i kostos na b�n� t� suksessh�m n� politikat e p�rgjithshme mjedisore dhe p�rfitimeve nga politikat n� veprim.

Trajtimi i aspekteve mjedisore duke filluar nga burimet ujore, niveli i cil�sis� s� ajrit, mjedisin e past�r, planifikimin hap�sinor dhe aspekte tjera paraqesin synimin primar institucional p�r nj� mjedis t� q�ndruesh�m, q� do t� ishte primat� p�r procese t� avancuara p�r nj� shoq�ri t� zhvilluar. Caktimi i objektivave n� shkall� vendi p�r k�to problematika �sht� m� shum� se domosdoshm�ri, p�r arritjen e rezultateve n� menaxhimin e suksessh�m t� problemeve mjedisore, q� kan� si synim par�sor krijimin e nj� mjedisi t� q�ndruesh�m si nj� nga Objektivat e Zhvillimit t� Mij�vje�arit.

Fadil ABAZI, ecc i dipl.
Koordinator i projekteve, MMPH�Ne nuk do t� kemi nj� shoq�ri, n�se ne shkat�rrojm� mjedisin�
Margaret Mead

Sigurimi i nj� mjedisi t� q�ndruesh�m �sht� objektivi i shtat�, nga tet� sosh sa jan� Objektivat e Zhvillimit t� Mij�vje�arit (OZhM), q� ka p�r q�llim integrimin e parimeve p�r zhvillim t� q�ndruesh�m n� programet dhe politikat e vendeve, p�rmes k�tij integrimi avancon komunitetin n� procesin e vendimmarrjes dhe synon sensibilizimin e opinionit n� mbrojtjen e mjedisit. Zhdukja e varf�ris� s� skajshme,arritja e arsimimit fillor p�r t� gjith�, fuqizimi i grave dhe barazia gjinore, ulja e vdekshm�ris� s� foshnjave dhe mbrojtja e sh�ndetit t� n�nave, lufta kund�r AIDS dhe s�mundjeve tjera jan� gjasht� Objektivat e Zhvillimit t� Mij�vje�arit dhe si i shtati hyn� objektivi p�r sigurimin e nj� mjedisi t� q�ndruesh�m, p�r t� vazhduar edhe me objektivin e tet� partneritetin global t� zhvillimit. T� gjitha shtetet an�tare t� KB jan� zotuar p�r realizimin e k�tyre objektivave deri n� vitin 2015. K�to dit� ishte aktual edhe apeli q� ju b�ri shteteve, kryeministrit britanez Gordon Braun, p�r p�rmbushjen e zotimeve p�r t� realizuar Objektivat e Zhvillimit t� Mij�vje�arit. Nes�r kur Kosova t� jet� shtet i pranuar duhet plot�suar k�to Objektiva t� Zhvillimit t� Mij�vje�arit. N� k�t� shkrim do t� potencoj vet�m r�nd�sin� e mjedisit si nj� nga Objektivat, duke shtjelluar problematikat dhe ��shtjet e mjedisit q� sot jan� relevante p�r nj� zhvillim t� q�ndruesh�m. N�p�r konferencat bot�ror po alarmohet problematika mjedisore nga bota e zhvilluar, ngrohja globale dhe pasojat e saj, rritja e nivelit t� deteve, that�sirat, p�rmbytjet, goditjet nga stuhit�, problemi i ujit t� pijsh�m, sh�ndeti njer�zor i rrezikuar, temperaturat e larta, shkarkimi i karbonit etj. K�to pasoja dhe problematika t� mjedisit sikur po v�n� n� dilem� nj� t� ardhme, ose paralajm�rimin e nj� katastrofe p�r kushtet dhe rrethanat e jet�s n� tok�. Parametrat e k�tij rreziku jan� n� korrelacion me masat dhe strategjit� vepruese q� po (duhet t�) merren n� vazhdim p�r evitimin dhe mbrojtjen e mjedisit bot�ror nga rreziqet q� sot kan� arrit n� nj� nivel shqet�sues. Rreziku �sht� global dhe masat e nd�rmarra duhet t� jen� n� nivelin global. P�rmes politikave t� p�rgjithshme identifikohen problemet dhe parashikohen masat q� duhet nd�rmarr�, si hapa preventiv dhe aksional. Me k�to programe vepruese duhet filluar trajtimin dhe zgjidhjen e problemeve mjedisore nga niveli m� i ul�t p�r t� pasur nj� sukses t� p�rgjithsh�m. Rezultatet e k�tyre programeve kishin me qen� t� balancohen objektivat e mbrojtjes s� mjedisit me zhvillimin e q�ndruesh�m ekonomik. Sa do t� jet� nj� mjedis i q�ndruesh�m sa do t� jet� kostoja e saj n� t� ardhmen do t� shohim, por mund t� jemi p�rcaktues t� saj, edhe ne vet, me nj� angazhim t� gjith�mbarsh�m.

Mjedisi problem global

Ngritja e ��shtjes s� mjedisit si nj� prej problemeve globale sot, duke p�rcaktuar mjedisin (problematikat mjedisore)n� koh�n e ardhme si nj� prej luft�rave kryesore p�r ekzistenc�n e njer�zimit dhe jet�s n� planetin ton�, ruajtjen e kushteve jet�sore p�r zhvillimin e jet�s, na b�n� q� t� jemi shum� t� v�mendsh�m n� luft� kund�r faktor�ve aktiv n� shkat�rrimin e mjedisit. Forumet e ndryshme bot�rore, asociacionet dhe shoq�ria civile sot jan� m� shum� se kurr� aktive n� ngritjen e vet�dijes n� bot� p�r mbrojtjen e mjedisit dhe ngritjen e ��shtjes mjedisore n� kulmin e agjendave bot�rore t� vendimmarrjes, ne na b�n� t� jemi shum� m� t� kujdessh�m n� mbrojtjen e mjedisit, t� jemi m� p�rgjegj�s dhe m� aktiv para sfidave mjedisore q� sot po shqet�sojn� opinioni bot�ror. Sa �sht� shqet�suese apo sa duhet t� jet� shqet�sues problemi mjedisit t� ndotur tregon raporti i Organizat�s Bot�rore t� Sh�ndet�sis� se brenda nj� viti vdesin kat�r milion� f�mij� n�n mosh�n pes�vje�are nga uji, ajri i ndotur dhe ekspozimi i kemikalieve t� tjera.

Problemet mjedisore nuk jan� probleme ambientaliste si� mundohemi ti paraqesim ,edhe pse ato n� dukje paraqesin probleme t� izoluara, n� fakt ato paraqesin nj� prej shqet�simeve globale t� njer�zimit dhe shteteve n� p�rgjith�si. Shqet�simet jan� t� p�rqendruara n� ngrohjen globale q� ka si pasoj shkrirjen e Arktikut dhe rritjen e nivelit t� deteve, p�rmbytjet, goditjet nga stuhit�, temperaturat e larta, that�sira, shkarkimi i karbonit, mjedisi i ndotur q� rrezikon sh�ndeti njer�zor, problemi i ujit t� pijsh�m etj. Problematika e mjedisit sipas anketave nga vendet e ndryshme, tregon rritjen bindjes dhe v� n� pah se sot n� bot� ka m� shum� njer�z t� cil�t p�rmendin mjedisin si problemin global num�r nj� n� bot�. Shqet�simet jan� shtuar sidomos n� Amerik�n Latine, n� Evrop�n Lindore dhe kudo n� Lindjen e Larg�t, n� Kin�, Japoni, dhe Indi. Sot nj� p�rqindje shum� m� e madhe njer�zish thon� se k�rc�nimi kryesor ndaj planetit ton� jan� problemet e mjedisit.

E ardhmja do t� d�shmoj se problemet mjedisore do t� jen� probleme edhe politike, dhe paraqesin shkakun potencial p�r konflikte. Mungesa e ujit si pasoj e that�sis� sot �sht� shkak i konflikteve etnike n� disa regjione t� ndjeshme t� bot�s. Sot disponojm� me t� dh�na alarmuese, p�r munges�n e ujit, n� nj� t� ardhme t� af�rt, si pasoj e ngrohjes globale, pak�simi i reshjeve deri n� 20% q� do t� pak�soj p�rgjysm� sasin� e ujit, me theks t� ve�ant� n� Lindjen e Mesme, Azin� Qendrore dhe Afrik�.

Mjedisi n� Kosov�

Kosova ka trash�guar nj� grumbull problemesh mjedisore. Mjedisi ka qen� nj� tem� fare e patrajtuar n� koh�n e sundimit pushtues dhe totalitar disavje�ar. Problemet mjedisore gjenez�n e kan� t� trash�guar nga politikat tjet�rsuese t� sistemit pushtues, q� edhe k�t� problematik nuk e ka ndar� nga abuzimi sistematik si n� sferat e tjera t� jet�s socio-ekonomiko-politike. Disa prej degradimeve mjedisore sot n� Kosov� jan� pasoj� e politikave ekonomike t� s� kaluar�s, t� cilat n� at� kohe ishin t� p�rqendruara vet�m n� prodhim, duke l�n� anash ndikimin n� mjedis. Trendi i zhvillimit pas luft�s, ka vazhduar edhe me trendin e degradimit t� mjedisit n� mas� t� shtuar, zhvillimi i hovsh�m sidomos i biznesit privat dhe n� pamund�si t� nj� kontrolli institucional, mjedisin e ka v�n� n� raport t� pafavorsh�m, p�rkund�r nj� p�rkujdesje institucionale t� vazhdueshme, mbrojtja aktive e mjedisit dhe parandalimi si form� kan� qen� n� disproporcion me zhvillimin. Sot politikat mjedisore dhe strategjia mjedisore vepruese ballafaqohen me nj� s�r� problemesh t� grumbulluara me vite nga koh�t e shkuara, t� cilat p�r momentin duan nj� trajtim adekuat dhe t� shpejt�, duke trash�guar nj� mjedis t� degraduar n� mas� dhe duke shikua mund�sit modeste buxhetore, si shoq�ri po mundohemi t� arrijm� sanimin dhe evitimin e k�saj problematike, e cila k�rkon nj� kosto t� lart investimi. Forcimi i kontrollit institucional n� mbrojtjen e p�rgjithshme t� mjedisit k�rkon investime shtes� n� k�t� fush�. Duke fal�nderuar donator�t dhe partner�t tan� jan� arritur rezultate evidente n� zgjidhjen e problemeve t� shumta ,edhe pse, ka edhe shum� p�r t� b�r�. Investitor�t e jasht�m dhe kontributi i tyre ka qen� i madh n� trajtimin dhe zgjidhjen e problemeve mjedisore, avancimin profesional dhe nd�rgjegj�simin. N� k�t� kontest duhet p�rmendur:Sida, AER-i, Agrifori, UN Habitati, Eptisa etj.

MMPH ka b�r� nj� pun� t� mundimshme, por t� suksesshme n� aspektin e politikave mjedisore dhe infrastruktur�s ligjore t� mjedisit, planifikimit hap�sinor, nd�rtimit, banimit dhe burimeve ujore. Duhet potencuar se mjedisi si problem i trajtuesh�m n� form� institucionale fillon me themelimin e MMPH-s�. Ballafaqimi me gjith� problematikat mjedisore MMPH-n� e ka b�r� nj� institucion kredib�l dhe autoritar n� ushtrimin e veprimtaris� s� vet n� respektimin e ligjit dhe krijimin e politikave komb�tare n� nivel vendi. Duke e realizuar misionin e vet p�rmes strategjive programore dhe politikave strategjike n� mbrojtjen e mjedisit jet�sor, ujit, tok�s, ajrit dhe krijimit t� infrastruktur�s ligjore, t� gjitha k�to ka arrit ti vej� n� funksion t� nj� zhvillimit t� q�ndruesh�m. Plani i Kosov�s p�r Veprim n� Mjedis (2006-2010)�sht� dokument i par� strategjik i hartuar n� Kosov� q� ka p�r synim p�rmir�simin e gjendjes s� mjedisit dhe ruajtjen e sh�ndetit publik t� qytetar�ve. N� arritjet e kompletimit t� legjislacionit dhe p�rmbushjes graduale t� standardeve mjedisore t� BE-s� duhet t� p�rmendim fillimin e pun�s t� Agjensionit Kosovare p�r Mbrojtjen e Mjedisit(KEPA).

Mjedisi �sht� ��shtje me prioritet i shum� vendeve, mjedisi paraqet faktorin e nj� jete t� sh�ndetshme, mjedisi paraqet faktor relevant p�r nivelin e zhvillimit t� shtetit. �do shoq�ri ka objektivat e veta t� zhvillimit, planet zhvillimore ekonomike, inkorporimi i objektivave mjedisore brenda k�tyre planeve, �sht� nj� hap drejt zhvillimit t� q�ndruesh�m.

Politikat mjedisore

��shtja mjedisore �sht� e lidhur me nj� grup faktor�sh veprues q� jan� n� konfrontim t� vazhduesh�m me drejtimet dhe kahet e zhvillimit, si� jan� zhvillimi ekonomik dhe mir�qenia qytetare, ndotja e mjedisit dhe ruajtja e sh�ndetit t� popullat�s. Njeriu duhet t� jetoj n� harmoni me mjedisin, edhe pse �sht� aktivitetet e tij jan� faktori ky� n� prishjen e baraspesh�s mjedisore dhe krijimin e debalancit jet�sor t� mjedisit. Balancimi i veprimit mes k�tyre faktor�ve n� konflikt ka p�r rezultat baraspesh�n mjedisore aq t� domosdoshme p�r nj� shoq�ri q� synon zhvillimin ekonomik krahas nj� mjedisi cil�sor t� jet�s. Andaj �sht� relevante arritja e nj� harmonizimi mes k�tyre faktor�ve, duke zhvilluar aktivitetet e veta p�rfituese(q� ka p�r synim mir�qenien)t� mos jen n� kund�rshtim me objektivat mjedisore p�r nj� mjedis t� q�ndruesh�m dhe cil�sor p�r zhvillimin e jet�s. Gjetja e nj� formule balancuese mes k�tyre faktor�ve dhe interesave t� tyre, ka p�r rezultat politik�n e suksesshme mjedisore, por edhe marrja e masave q� jan� n� harmoni me objektivat jep rezultate. Faktor�t aktiv ndot�s t� mjedisit dhe tendenca e forcimit institucional p�r t� v�ne n�n kontroll ndotjen jan� n� konfrontim t� vazhduesh�m. Krahas nj� zhvillimi t� hovsh�m ekonomik Kina ka b�r� hapa t� r�nd�sish�m n� forcimin institucional p�r t� v�n� n�n kontroll ndotjen e mjedisit, gjat� viteve t� fundit ajo ka mbyllur 84 mij� nd�rmarrje t� vogla me ndotje serioze.

Krijimi i nj� mjedisi t� harmonish�m me qytetarin �sht� synimi par�sor p�r ruajtjen e sh�ndetit t� popullat�s dhe rritjen e cil�sis� se jet�s. V�mendje duhet v�n� n� planet lokale p�r veprim n� mjedis., informacionet mjedisore dhe edukimi mjedisore, trajnimi i ekspert�ve mjedisor, programet veprues mjedisore p�r vendin dhe rajonin n� kontinuitet t� p�rhersh�m jan� baz� p�r arritjen e nj� mjedisi t� q�ndruesh�m. Planet lokale p�r veprim n� mjedis harmonizojn� interesat mes pushtetit vendor, subjekteve mjedisore dhe komunitetit, nxit bashk�punimin n� nivelin vertikal t� institucioneve dhe bashk�punimin horizontal mes OJQ-ve ,biznesit , subjekteve mjedisore duke shk�mbye informacione, p�rvoja mjedisore dhe duke avancuar komunitetin n� procesin e vendimmarrjes.

N� m�nyr� q� t� krijohet nj� balance mes interesave, autoritetet q� p�rgatisin politikat mjedisore duhet t� aplikojn� parimin e proporcionalitetit. Duhet b�r� pun� paralele n� sistemimin e ndotjes dhe mbrojtjen ekologjike p�r t� arritur nj� balanc� ekologjike. Sistemimi i ndotjes ka p�r q�llim identifikimin e ndot�sve dhe mbrojtjen e mjedisit nga ndot�sit potencial, nj� nga parimet e mbrojtjes s� mjedisit �sht� parimi i Konvent�s s� Aarhus-it �ndot�si paguan�, zbatimi i saj do t� kishte b�r� paralel efektin e mbrojtje me shkallen e zhvillimit. Caktimi i standardeve t� ndotjes,hartimi i normave p�r t� mbrojtjes s� mjedisit dhe i rregulloreve n� shkall� vendi jan� masa sistematike p�r v�nien n�n kontroll t� mjedisit nga ndotja dhe degradimi. Caktimi i normave, standardizimi i kufijve t� ndotjes b�n q� t� garantohet mbrojtja e mjedisit duke mos krijuar penges� p�r rritjen dhe zhvillimin ekonomik.

Bashk�punimi mes organizatave joqeveritare, qeverive, institucioneve t� l�mit mjedisor, komunitetit t� biznesit, faktor�ve dhe akter�ve tjer�, shk�mbimin e informacioneve p�r problematikat mjedisore dhe pjes�marrjen e komunitetit n� vendimmarrje p�r ��shtjet mjedisore, �sht� nj� faktor i r�nd�sish�m p�r politikat afatgjate p�r arritjen e nj� mjedisi t� q�ndruesh�m. Nd�rgjegj�simi �sht� nj� nga m�nyrat m� t� mira n� ruajtjen e mjedisit me q�llim t� parandalimit. Sensibilizimi i opinionit t� gjer� n� mbrojtjen e mjedisit, poashtu sensibilizimi i medieve p�r p�rkrahjen e q�llimeve dhe objektivave mbi mbrojtjen e mjedisit, jan� baz� e mir� p�r nd�rgjegj�simin, krijimin e opinionit pozitiv dhe rolit pozitiv n� mbrojtjen e mjedisit.

Politikat mjedisore si strategji vepruese p�r arritjen e rezultateve kan� parandalimin, prandaj si form� dhe parim p�r nj� menaxhim t� suksessh�m t� burimeve natyrore dhe mbrojtjen e biodiversitetit �sht� parandalimi. Parimi i parandalimit p�rfshihet edhe n� legjislacionin ton� si nj� mas� e efektit preventiv p�r mbrojtjen e mjedisit. Nj� nga kriteret p�r t� arritur deri te politikat e suksesshme n� ruajtjen e mjedisit �sht� vler�simi i kostos potenciale, nj� vler�sim real i kostos na b�n� t� suksessh�m n� politikat e p�rgjithshme mjedisore dhe p�rfitimeve nga politikat n� veprim.

Trajtimi i aspekteve mjedisore duke filluar nga burimet ujore, niveli i cil�sis� s� ajrit, mjedisin e past�r, planifikimin hap�sinor dhe aspekte tjera paraqesin synimin primar institucional p�r nj� mjedis t� q�ndruesh�m, q� do t� ishte primat� p�r procese t� avancuara p�r nj� shoq�ri t� zhvilluar. Caktimi i objektivave n� shkall� vendi p�r k�to problematika �sht� m� shum� se domosdoshm�ri, p�r arritjen e rezultateve n� menaxhimin e suksessh�m t� problemeve mjedisore, q� kan� si synim par�sor krijimin e nj� mjedisi t� q�ndruesh�m si nj� nga Objektivat e Zhvillimit t� Mij�vje�arit.

Fadil ABAZI, ecc i dipl.
Koordinator i projekteve, MMPH

Komentet e p�rdoruesve

Nuk ka komente.