Shum� f�mij� me aft�si t� kufizuara n� Kosov� mbesin t� pav�rejtur

UNKT

17 Tetor 2007

Diskriminimi q� p�rjetohet nga shum� f�mij� me nevoja t� ve�anta n�nkupton se ata kan� m� pak mund�si q� t� ken� qasje n� p�rkujdesje sh�ndet�sore ose n� arsim se sa f�mij�t e tjer�. Kjo po ashtu mund t� d�mtoj� edhe vler�simin q� ata kan� p�r veten e tyre dhe nd�rveprimin me t� tjer�t dhe i b�n ata m� t� cenuesh�m nga dhuna, abuzimi dhe shfryt�zimi.

Ndon�se, q� nga fillimi i tranzicionit n� Kosov�, f�mij�t me nevoja t� ve�anta jan� v�n� n�n p�rkujdesje m� t� mir� dhe q�ndrimi ndaj atyre dhe familjeve t� tyre �sht� duke ndryshuar, shum� nga ata ende vazhdojn� t� jen� ��t� shlyer� nga shoq�ria�, thot� Robert Fuderich, Shefi i Zyr�s s� UNICEF-it, gjat� vizit�s s� tij n� shkoll�n fillore �Naim Frash�ri�.

M� ket� shkall� jasht�zakonisht t� ul�t t� regjistrimit t� tyre n� shkolla, ne jo vet�m q� kemi mbetur prapa n� arritjen e OZhM-ve, por jemi edhe shum� larg plot�simit t� standardeve evropiane. Kjo n� radh� t� par� ndodh p�r shkak t� mund�sive shum� t� kufizuara p�r shkollimin e k�tyre f�mij�ve, prandaj duhet zhvilluar strategji alternative, thot� Robert Fuderich, Shef i Zyr�s s� UNICEF-it,
Sidoqoft�, si� k�rkon UNICEF-i, �do f�mij� ka t� drejt� q� t� rritet n� ambient familjar dhe n� kushte q� sigurojn� respektimin e dinjitetit t� tyre, q� promovojn� vet�besimin dhe pjes�marrjen aktive n� jet�n shoq�rore.

�Varf�ria dhe nevojat e ve�anta shkojn� krah p�r krah nj�ra tjetr�s, secila e ushqen tjetr�n. Familjet me f�mij� me aft�si t� kufizuara zakonisht jan� m� t� varfra se familjet e tjera� thot� Frode Mauring, Koordinator p�r Zhvillim i OKB-s� n� Kosov�.

Nevojat e ve�anta vazhdojn� t� mos diagnostifikohet si duhet dhe shpesh nuk trajtohen fare. Kjo b�het nj�lloj d�nimi me vdekje p�r t� jetuar me k�to lloje d�mtimi. P�r shkak t� munges�s s� p�rkrahjes s� duhur nga qeveria dhe qasjes s� kufizuar n� sh�rbime cil�sore sociale p�r trajtimin dhe shkollimin e f�mij�ve t� tyre, prind�rit shpesh vendosin q� t�i mbajn� f�mij�t e tyre t� fshehur n� sht�pi. Ajo p�r �ka kan� nevoj� k�to familje �sht� p�rkrahja e fuqishme sociale dhe ekonomike. Kjo do t� thot� t�u jap�sh nj� z� atyre q� jan� t� prekur n� m�nyr� m� t� drejtp�rdrejt�, duke i p�rkrahur me resurset e nevojshme lokale.

Praktika e zakonshme e vendosjes s� f�mij�ve me aft�si t� kufizuara n�p�r shkolla t� ndara ose mohimi i �far�do forme t� shkollimit p�r ta duhet t� marr� fund. Kjo k�rkon:
- ndryshimin e q�ndrimit t� qytetar�ve;
- masa p�r shtimin e t� ardhurave familjare q� f�mij�t t� mund t� rrin� me familjet e tyre dhe t� zhvillojn� t�r� potencialin e tyre;
- pjes�marrje m� t� madhe t� prind�rve n� marrjen e vendimeve q� kan� t� b�jn� me f�mij�t e tyre;
- resurse p�r familjet dhe komunitetin;
- ndryshimin e ambienteve fizike q� e r�ndojn� ndikimin e nevojave t� ve�anta.

Kosova ka arritur progres n� mbrojtjen e t� drejtave t� f�mij�ve me nevoja t� ve�anta. Ka shenja se q�ndrimet ndaj k�tyre nevojave t� ve�anta jan� duke ndryshuar � Ministria e Arsimit, Shkenc�s dhe Teknologjis� ka miratuar nj� strategji e cila i p�rfshin� edhe f�mij�t me nevoja t� ve�anta dhe gjithnj� e m� shum� f�mij� jan� duke u integruar n� shkollat e p�rgjithshme. Por, sipas UNICEF-it, ka akoma shum� p�r t� b�r� � nj� p�rqindje e ul�t e f�mij�ve me nevoja t� ve�anta n� Kosov� kan� qasje n� ndonj� form� t� shkollimit.

Ndon�se mund t� jet� e v�shtir� p�r ta sanuar d�min q� tashm� u �sht� shkaktuar f�mij�ve me nevoja t� ve�anta, Kosova mundet dhe duhet t� veproj� m� me shpejt�si n� nd�rprerjen e diskriminimit dhe mallkimit q� njollos jet�n e k�tyre f�mij�ve dhe familjeve t� tyre. Tani �sht� koha q� p�rkujdesja dhe trajtimi i f�mij�ve me nevoja t� kufizuara t� shnd�rrohet nga t� qenit burim i turpit publik n� t� qenit mas� p�r p�rcaktimin e zhvillimit njer�zor.

Konventa mbi t� Drejtat e Personave me nevoja t� ve�anta, deri m� tani e n�nshkruar nga mbi 110 dhe e ratifikuar nga pes� vende, �sht� traktati i par� q� ekskluzivisht trajton t� drejtat e personave me nevoja t� ve�anta, e cila duhet t� miratohet nga Asambleja e P�rgjithshme e Kombeve t� Bashkuara. Kjo Konvent� ofron korniz�n q� do t� siguroj� q� f�mij�t me nevoja t� ve�anta t� ken� qasje t� barabart� dhe t� p�rfshihen n� shkolla, n� sh�rbime sh�ndet�sore dhe n� jet�n e komunitetit. Ajo i jep UNICEF-it nj� platform� t� fuqishme q� t� mobilizoj� politik-b�r�sit, praktikant�t, familjet dhe komunitete rreth nj� agjende p�r p�rfshirjen e k�tyre f�mij�ve.