Drejt�sia p�r Kosov�n, shansi p�r Serbin�

25 Shkurt 2008

Pas shpalljes s� pavar�sis� s� Kosov�s dhe reagimit �spontan\" t� asaj q� kryeministri e cil�soi si �mllef dhe hidh�rim�, pas ambasadave t� thyera, lin�it publik politik ndaj atyre me mendime t� tjera politike, si dhe thirrjes deklarative p�r �paqe dhe protesta paq�sore, Serbia tashm� e ka prekur pik�n m� t� ul�t t� katandisjes s� saj. Problemi m� i vog�l p�r ne �sht� q� gjat� dekadave t� kaluara jemi m�suar t� shohim dhun�, q� �do dit� ta p�rjetojm� dhe q� spontanisht t\'ia shkaktojm� at� t� tjer�ve p�rreth nesh. Problemi m� i madh nd�rkaq �sht� se politika shtet�rore e Sllobodan Millosheviqit, politika e dhun�s, �sht� kthyer zyrtarisht si politik� kryesore dhe nxit�se rreth t� cil�s ekziston konsensusi i kryetarit demokrat Tadiq, i atij q� p�r pak u b� kryetar, Tomislav Nikoliq, por edhe i t� gjith� t� tjer�ve q� ndoq�n Vojisllav Koshtunic�s n� p�rpjekjet p�r ruajtjen e Kosov�s.

Kjo pik� e ul�t e katandisjes s� Serbis� dhe kjo frik� q� secili qytetar/qytetare e ndjen n� raport me t� ardhmen nj�koh�sisht p�rb�n nj� shans t� madh t� cilin ne edhe nj�her� po e humbim. K�tu b�het fjal� p�r rastin q� na �sht� dh�n� q� shoq�ria e Serbis� t� ballafaqohet me g�njeshtrat e saja, ta rivler�soj� politik�n e udh�hequr gjat� dekadave t� fundit, t\'i kthehet vetvetes dhe t\'i v� kapakun dekad�s s� pushtimeve, vrasjeve, spastrimeve etnike, terrorit ndaj popullsis� s� vet dhe banor�ve t� rajonit. Kosova nuk �sht� n�n sundimin e Serbis� q� nga ajo dit� kur Slobodan Millosheviqi projektin e tij e p�rfundoi me t�rheqjen e ushtris� dhe policis� nga Kosova. Politika e pushtimit t� territoreve dhe nacionalizmit centrist t� shekullit t� n�nt�mb�dhjet� �sht� para rr�nimit. Se a do t� marr� kjo politik� edhe di�ka me vete gjat� k�tij rr�zimi, kjo varet nga elitat n� Serbi. Mbase n� vend t� saj do t� nd�rtohet nj� politik� e re bashk�kohore, e bazuar mbi bashk�punimin dhe respektin.

T� gjith� u befasuan kur ndodhi 17 shkurti, kur u festua dhe u deklarua ajo q� ne e kemi ditur se ka ndodhur qysh n� Qershor t� vitit 1999. T� gjith� po e legjitimojn� sjelljen e dhunshme, po flasin p�r t� drejta shekullore dhe mitologji t� tjera duke u thirrur n� t� drejt�n \"ton�\" p�r t\'i sunduar \"ata\". Po thon� se thyerjet n�p�r Beograd p�rb�jn� reagim shum� minor n� krahasim me at� q� na ka ndodhur neve. Po flitet p�r trash�gimin� kulturore, p�r bombardimet e NATO-s, p�r serb�t e p�rvuajtur n� Serbi. Dhe n� k�t� mes nuk thuhet kurr� as edhe nj� fjal� e vetme p�r shqiptar�t, p�rve� kur p�rmendin si \"separatist�, terrorist�, t� papjekur, t� pacivilizuar, pushtues t� tok�s son�\". Mbase p�r shqiptar�t nuk flitet p�r shkak se refuzohet t� flitet p�r t� keq�n q� ka b�r� Serbia. P�r Serbin�, e keqja q� Beogradi u ka shkaktuar shqiptar�ve, zyrtarisht ka p�rfunduar me 17 shkurt.

Natasha Kandiq �sht� armiku num�r nj� i shtetit p�r shkak se, n� em�r t� vlerave t� tjera, ka pasur guximin t� ulet n� Parlamentin e Kosov�s. Disa media thon� se ajo nuk ka nevoj� t� ekzistoj�. T� tjer�ve u pengojn� Sonja Biserko apo Biljana Kova�eviq Vu�o. T� tjer�t i g�zohen ndalimit dhe shkat�rrimit t� LDP-s� dhe me k�t� rast edhe me sulmeve ndaj banes�s s� �edomir Jovanoviqit apo fyerjeve dhe lin�it q� po u b�het qytetar�ve dhe qytetareve t� cil�t ai i p�rfaq�son. K�to jan� metoda t� mir�njohura sepse me to �sht� sh�rbyer Millosheviqi. Koshtunica tani vet�m po e zbaton matric�n e trash�guar nga paraardh�si i tij, nj�soj si� e ka huazuar retorik�n e tij. Ai ka b�r� gjith�ka q� Serbin� ta l�r� n� balt� dhe q� p�rmes frik�s dhe terrorit ta b�j� Serbin� nj� provinc� t� re ruse, gj� q� qartazi duket t� jet� synimi i tij.

Kolonia e fundit evropiane e ka fituar pavar�sin� e saj me 17 Shkurt 2008. Q� nga viti 1912, Kosova �sht� sunduar me shpat� dhe me �izme. Njer�zit q� jetojn� aty nuk jan� pyetur p�r asgj�. Q� nga fillimi i okupimit u �sht� imponuar regjimi ushtarak. N� at� koh� u tha se ishin popull i papjekur p�r demokraci. N� vend t� shtetit dhe rendit civil, atyre u erdh�n nj� varg oficer�sh dhe zyrtar�sh, kryesisht nga ata m� t� k�qijt�, t� d�rguar n� Kosov� si d�nim. Shum� d�shmi nga kjo koh� flasin p�r dhun�n, diskriminimin dhe sjelljen koloniale t� sundimtar�ve t� rinj ndaj popullsis� s� atjeshme shqiptare. Derisa ushtria e sundonte Kosov�n, inteligjenca e Beogradit b�nte plane p�r ndryshimin e demografis� s� saj. Dokumentet e Klubit Kulturor Serb q� kryesohej nga Sllobodan Jovanoviq d�shmojn� p�r zbavitjen e tmerrshme dhe t� vrazhd� t� elit�s nacionale serbe. P�r njer�zit diskutohej sikur t� ishin mall n� treg, di�ka jo e gjall�, b�heshin kalkulime se sa dhe ku duhen l�vizur. T� nj�jtat standarde do t� zbatoheshin n� m�nyr� shum� m� t� efektshme gjat� fundit t� shekullit XX nga ana e akademik�ve, shkrimtar�ve, poet�ve dhe prift�rinjve...\"Zhvendosja humane\" do t� b�hej politik� zyrtare e cila si rezultat p�rfundimtar do t� prodhonte Republik�n Serbe n� Bosnje. P�r shkak t� k�saj sot �sht� e mundur t� flitet p�r nj� territor, por jo edhe p�r njer�zit e saj, t� vihet nj� betim n� em�r t� Kosov�s por t� mos jepen pensione p�r shqiptar�t, e t�r� popullsia t� hiqet nga listat zgjedhore dhe t� mos i jepet e drejta p�r ndarjen falas t� aksioneve shtet�rore.

Partit� kan� ndryshuar emra, q� nga Radikal�t Popullor e deri te Lidhja Komuniste, q� nga Partis� Socialiste e Serbis� e deri te Partia Radikale ose Partia Demokratike e Serbis�. Pushtimi kolonial ka vazhduar edhe pas luft�s s� dyt� bot�rore p�rmes sundimit ushtarak. Ndon�se kolonizator�ve t� dikursh�m iu ndalua kthimi n� Kosov�, shum� shpejt erdh�n disa t� rinj. Sundimi u vendos p�rmes masakrave t� p�rgjakshme n� Drenic� dhe n� t�r� Kosov�n. S�rish, \"nuk kishte kushte\" p�r qeverisje civile. UDB-ja ka qeverisur si sovrane e Kosov�s deri n� vitin 1966. Shum� njer�z q� sot jan� t� pasur, pasurin� e tyre familjare e kan� nga ari i vjedhur nga shqiptar�t e Kosov�s. Pas plenumit t� Brionit vjen deri te nj� relaksim i sundimit, por menj�her� pasi qarqet udh�heq�se vun� re se n� Kosov� jetojn� njer�z q� i k�rkojn� t� drejtat e tyre dhe t� cil�t nuk pajtohen me gjendjen ekzistuese, s�rish u kthyen n� p�rdorim metodat e vjetra. Nj� vit pas vdekjes s� Titos, Armata Popullore Jugosllave \"vendos rend\" n� rrug�t e Prishtin�s, Pej�s, Prizrenit... Numri i Shqiptar�ve t� vdekur kurr� nuk u b� publik. N� fund, n� vitin 1989, \"shpejt�sia leht�sisht e premtuar\" zuri plot�sisht vendin e politik�s legjitime. Me tanke shkat�rrohet sovranitetit kosovar, vendoset gjendja e jasht�zakonshme dhe vendoset nj� sistem i ngjash�m me aparteidin.

N�se keni qen� shqiptar gjat� viteve t� n�nt�dhjeta, nuk keni mundur t� jetoni pa frik�, e lere m� t� punoni n� shkoll�, spital, polici ose institucione qeveritare. Kur shqiptar�t k�saj gjendjeje iu p�rgjigj�n me dhun�, elitat serbe s�rish nuk pyet�n se p�rse kjo po ndodhte, por iu kthyen sulmeve ndaj fshatrave, civil�ve, f�mij�ve dhe grave. T� qenit shqiptar ose shqiptare n�nkuptonte t� ishe i/e d�nuar me vdekje. Shum� prej tyre shp�tuan fal� sasis� s� arit ose parave q� zotonin. P�r t� tjer�t nuk kishte shp�tim.

Vitet e 90-ta jan� turpi i historis� serbe, dhe kjo duhet t� thuhet qart� ku flitet p�r Kosov�n. Sot n� Kosov�, nj�soj sikur edhe n� Serbi dhe n� vendet e tjera te rajonit, nj� num�r i madh i njer�zve pyesin se ku ndodhen m� t� dashurit e tyre, �far� u ka ndodhur atyre dhe kush i ka vrar�. P�rgjigjet n� k�to pyetje i mban t� fshehura Vojisllav Koshtunica dhe sh�rbimi i tij sekret. P�rgjigjen n� k�t� pyetje e mban fshehur edhe Boris Tadiqi, n� em�r t� \"stabilitetit dhe t� ardhmes\" dhe interesave t� oligark�ve. Nuk do t� ket� drejt�si as p�r Serb�t n�se t� tjer�ve nuk u tregojm� se �far� u kemi b�r�. Nuk do t� ket� t� ardhme tjet�r n�se i mbajm� fshehur faktet. Kot b�rtasin p�r krimet ndaj Serb�ve, p�r padrejt�sit� e bot�s, p�r fuqin� e pabarabart� t� Serbis�... Ivica Dacic na d�rgoi shum� qart� porosin� nga salla e Kuvendit se politika e viteve 90 u d�shmua s�rish t� ket� qen� e drejt�. Kur n� vitin 1999 n� Kosov� ndodh�n hakmarrjet dhe sulmet ndaj serb�ve n� Kosov�, asnj� akademik ose shkenc�tar nuk u p�rpoq t� gjente se burimi i k�saj ishin sjelljet e shtetit t� Serbis�. Ata nuk e p�rcaktuan se kjo ndodhi p�r shkak t� zhvendosjes me dhun� t� 800,000 njer�zve, vrasjeve masive n� Mej�, Gjakov�, Suharek�, Podujev�, Izbic� apo Vushtrri. Ndoshta nj� konstatim i till� do t� shp�tonte m� shum� jet� Serb�sh sesa cilido lib�r i shkruar n� em�r t� mbrojtjes s� Kosov�s ose ndonj� prej atyre shkarravinave t� shumta gazetareske q� sot b�jn� thirrje p�r lin�.

I t�r� mekanizmi shtet�ror ka marr� pjes� n� fshehjen e gjurm�ve t� krimeve masive. Trupat jan� varrosur anek�nd Serbis�, jan� djegur n� fabrika dhe termocentrale, jan� fundosur n� Danub ose n� Peru�anc. N� k�t� kan� marr� pjes� polic�, oficer�, pjes�tar� t� sigurimit shtet�ror, politikan�, biznesmen� dhe lider� lokal�, gjykat�s dhe prokuror, Qeveria dhe partit� politike. Dhe pas gjith� k�saj q� ka ndodhur, Serbia prap� se prap� �sht� e habitur me at� q� i ka ngjar�. Askund nuk shihet as edhe nj� pik� pendimi, as edhe nj� ndjenj� p�rgjegj�sie apo gatishm�rie p�r t\'i ndryshuar sjelljet. Sot fatin ton� e udh�heqin njer�zit t� cil�t jan� p�rgjegj�sit e drejtp�rdrejt� humbjen e t� drejt�s s� Serbis� p�r ta udh�hequr Kosov�n. Gabimin e tyre ata kurr� s\'do ta pranojn�. N� vend t� k�saj po p�rpiqen q� t� drejt�n nd�rkomb�tare t\'ia p�rshtatin �ndrrave t� tyre. Po p�rpiqen ta shnd�rrojn� n� nj� di�ka ngurt� q� s\'mund ti p�rshtatet rrethanave t� reja. Kjo p�r shkak se ata me k�to metoda edhe e sundojn� Serbin�. N� k�t� m�nyr� ata i b�jn� kushtetutat dhe ligjet. Ato jan� p�rplot me fraza dhe fjal� t� forta, por t� pazbatueshme. N� m�nyr� shum� legjitime dhe legale, pjesa demokratike dhe e lir� e bot�s ka vler�suar se ne nuk mund t\'i terrorizojm� banor�t tan� p�rgjithmon�. Ndoshta k�t� vler�sim akoma s\'e kan� b�r� Rusia dhe Kina, por edhe kjo koh� do t� vij�. Kur t� jet� k�shtu, edhe njer�zit n� �e�eni dhe Tibet do ta fitojn� vendin e tyre t� merituar n� bashk�sin� e popujve t� lir�. Vendimin e bot�s (s� paku t� asaj pjese t� mir� t� bot�s) q� ta njoh Kosov�n e pavarur Serbia nuk duhet ta konsiderojn� si d�nim. Ky nuk �sht� d�nim por �sht� nj� shans. Jo vet�m p�r Serbin�, por edhe p�r t�r� bot�n n� rrug�n drejt forcimit t� mekanizmave p�r mbrojtjen e t� drejtave t� njeriut dhe kund�rshtimit m� vendimtar ndaj terrorit t� diktator�ve lokal. Prej Pekinit deri n� Havan�, prej Teheranit e deri n� Mosk�.

Serbia sot e ka p�r obligim q� ta njoh� Republik�n e Kosov�s. Q� t\'ia shtrij� dor�n p�rfaq�suesve t� atjesh�m legjitim dhe t� ndihmoj� n� krijimin e nj� shoq�rie moderne dhe demokratike. Jo p�r shkak t� ndonj� bindjeje se jemi m� t� p�rparuar dhe m� t� kulturuar, por p�r shkak se ky �sht� minimumi i borxhit t� cilin ia kemi shoq�ris� kosovare. P�rmes Kosov�s, ne duhet ta hapin edhe ��shtjen e shoq�ris� n� Serbi. Duhet t\'i rishqyrtojm� t� gjitha manipulimet dhe vlerat e g�njesht�rta, ti reformojm� institucionet, t� fillojm� t� krijojm� nj� mend�si m� kritike te t� rinjt�, ta kthejm� p�r koke sistemin e vlerave dhe t\'i v�m� gj�rat n� vendin e tyre. Nga gabimet e s� kaluar�s, Serbia duhet t\'i m�soj� leksionet t� cilat do t� na �ojn� drejt nd�rtimit t� nj� shoq�rie t� re dhe nj� t� ardhme tjet�r. P�rmes legjitimimit t� dhun�s dhe sulmeve ndaj atyre q� mendojn� ndryshe, pushteti vet�m se po e vazhdon praktik�n e vjet�r dhe tashm� t� p�rjetuar. Mashtrohen shum� keq ata q� mendojn� se n� k�t� m�nyr� do ta shkat�rrojn� mendimin kritik dhe nevoj�n p�r marr�dh�nie t� tjera me fqinj�t. P�rmes \"ngjarjeve popullore\" t� m�dha ne kthehemi vet�m prapa dhe i p�rs�risim gabimet. Kjo do t� na kushtoj� shum�.

(Autor�t jan� aktivist� nga Nisma e t� Rinjve p�r t� Drejtat e Njeriut n� Beograd)