Grat�, Kushtetuta, Kuota

25 Shkurt 2008

Pas entuziazmit kolektiv dhe festimit disaditor, pavar�sia e Kosov�s �sht� transferuar nga rrafshi simbolik n� at� praktik. ��shtja kryesore p�r qytetar�t e Kosov�s tash �sht� Kushtetuta - dokumenti i cili do t�i definoj� t� drejtat dhe lirit� themelore, si dhe rregullat dhe parimet fundamentale t� ekzekutivit, legjislativit dhe gjyq�sorit n� shtetin e Kosov�s.
Pas disa muajve t� pun�s s� Komisionit Kushtetues t� Kosov�s, aktualisht �sht� intensifikuar fushata e informimit publik p�r draft-Kushtetut�n. Debatet e vazhdueshme publike n�p�r qendrat e ndryshme t� Kosov�s, jan� duke zgjuar interesim t� qytetar�ve, t� cil�t me dh�nien e komenteve p�r aspektet e caktuara t� draft-Kushtetut�s jan� duke ndikuar n� p�rcaktimin e form�s p�rfundimtare t� Kushtetut�s.

N� baz� t� raporteve mediale nga k�to debate, ��shtjet t� cilat m� s� shumti jan� duke u debatuar kryesisht kan� t� b�jn� me ushtrin� e ardhshme t� Kosov�s, kompetencat e Presidentit, organizimin territorial, p�rdorimin zyrtar t� gjuh�ve, t� drejtat e komuniteteve, etj.

Gjat� k�saj periudhe nuk �sht� p�rmendur ndonj� trajtim i mir�fill�t i m�nyr�s s� rregullimit t� pozit�s s� grave n� draft-Kushtetut�. Mungesa e nj� debati t� k�saj natyre mbase mund t� shpjegohet me hezitimin q� qytetar�t e Kosov�s mund ta ken� p�r t� diskutuar p�r �pun� grash� krahasuar me ��shtjet madhore� sic jan�, p�r shembull, forcat mbrojt�se t� Kosov�s, ose roli i Presidentit. �sht� e mundshme q� nj� arsye tjet�r p�r indiferenc� t� jet� edhe mendimi se draft-Kushtetuta n� m�nyr� t� mjaftueshme i rregullon k�to ��shtje dhe nuk ka nevoj� p�r ndonj� debat m� t� detajsh�m.

Mir�po, leximi i kujdessh�m i draft-Kushtetut�s nuk e ofron k�t� komoditet t� heshtjes dhe t� neglizhimit t� debatit kur jan� n� pyetje grat� dhe t� drejtat e tyre. P�rkundrazi, �sht� e qart� se ky debat �sht� m� se i domosdosh�m, sidomos kur �sht� fjala p�r p�rfaq�simin e grave n� politik�.

N� draft-Kushtetut� mungon nj� formulim i qart� lidhur me kuot�n e cila siguron p�rfaq�sim t� grave n� Parlamentin e Kosov�s n� shkall�n 30 p�r qind. P�r m� tep�r, n� t� gjith� nenet e draft-Kushtetut�s ku flitet p�r barazin� gjinore, formulimet jan� m� se t� p�rgjith�suara. Prandaj, p�r t� siguruar p�rfaq�sim t� duhur t� grave n� politik� dhe n� vendimmarrje, n� draft-Kushtetut� gjithsesi duhet t� ket� edhe dispozita t� ve�anta p�r masat afirmative p�r grat�.

Pjes�marrja e grave n� proceset politike n� vitet e fundit �sht� nj� d�shmi e pakund�rshtueshme se aplikimi i kuot�s prej 30 p�r qind ka sjell� rezultate pozitive. Kosova b�n� pjes� n� mesin e vendeve me p�rfaq�sim shum� t� lart� t� grave n� politik� dhe i tejkalon edhe shum� shtete t� BE-s� n� k�t� aspekt.

R�nd�sia e kuot�s b�het edhe m� e madhe kur dihet se n� zgjedhjet e para n� Kosov�n e pasluft�s, kur ende nuk kishte kuot�, vet�m 8.6 p�r qind e deputet�ve n� Asamblet� Komunale ishin gra.

Shum� hulumtime dhe analiza lidhur me pozit�n e grave n� shoq�rin� kosovare, respektivisht p�r p�rfaq�simin e tyre n� politik�, tregojn� se ende �sht� shum� her�t t� mendohet se pa aplikimin e masave afirmative, apo kuotave, grat� do t� jen� t� p�rfaq�suara n� m�nyr� t� barabart� me burrat.

Zhvillimi politik i grave kosovare �sht� ballafaquar me pengesa t� panum�rta. N� dekadat pas Luft�s s� Dyt� Bot�rore problemet kryesore kan� qen� analfabetizmi dhe mentaliteti patriarkal, kurse gjat� viteve �90, p�r shkak t� �rregullimeve sistemore n� m�nyr�n e funksionimit t� jet�s n� Kosov�, t� imponuara nga regjimi serb, grat� kan� pasur hap�sir� shum� t� reduktuar p�r aktivitet politik. P�r k�t� arsye, tash nevojitet nj� vazhdim�si e masave t� fuqishme institucionale n� m�nyr� q� t� korrigjohen zbraz�sit� e krijuara nga e kaluara. Kuota �30 p�r qind� shum� shpejt ka dh�n� rezultate pozitive n� parlamentarizmin kosovar, duke ndikuar fuqish�m edhe n� imazhin e politik�s kosovare n� p�rgjith�si, prandaj do t� ishte nj� prapakthim fatkeq p�r t�r� shoq�rin� ton� sikur ajo t� mos p�rfshihej edhe n� Kushtetut�n e shtetit t� Kosov�s.

Politika kosovare ka nevoj� p�r grat�, nd�rsa grat� kan� nevoj� p�r kuot� n� Kushtetut�.

Qendra Kosovare p�r Studime Gjinore